İcra Takibinde Araç ve Taşınmaz Haczi

Alacaklı için icra takibi, borçlunun malvarlığına ulaşıldığında anlam kazanır. Para ve banka hesaplarının dışında en sık haczedilen mallar araçlar ve taşınmazlardır. Her ikisi de resmî sicile kayıtlı olduğundan haciz işlemi sicile işlenir; ancak haciz, satış ve haczedilemezlik bakımından kendine özgü kurallar vardır. Bu yazıda haciz talebinin nasıl yapıldığını, araç ve taşınmaz haczinin sonuçlarını ve borçlunun başvurabileceği yolları özetliyoruz.

Haciz ne zaman ve nasıl istenir?

Ödeme emrinde yazılı süre geçtikten sonra, borçlu itiraz etmişse itirazın kaldırılmasının ardından, alacaklı mal beyanını beklemeksizin haciz isteyebilir. Alacaklı dilerse haciz talebinde bulunmadan Ulusal Yargı Ağı Bilişim Sistemi (UYAP) üzerinden borçlunun mal, hak ve alacağını sorgulayabilir; sorgu sonunda sistem üzerinden haciz istenebilir ve icra dairesi tespit edilen mal ve hakları elektronik ortamda haczeder (İİK m. 78). Resmî sicile kayıtlı malların haczi, takibin yapıldığı icra dairesince doğrudan kaydına işletilmek suretiyle de yapılabilir (İİK m. 79).

Haciz isteme hakkı ödeme emrinin tebliğinden itibaren bir yıl geçmekle düşer. İtiraz veya dava hâlinde bunların başlangıcından hükmün kesinleşmesine kadar geçen süre ile taksit sözleşmesinin ihlaline kadar geçen süre hesaba katılmaz. Haciz talebi süresinde yapılmazsa dosya işlemden kaldırılır ve yeniden haciz isteyebilmek için yenileme talebinin borçluya tebliği gerekir (İİK m. 78). Haciz, ana para, faiz ve masraflar dahil alacağa yetecek miktarla sınırlı olmalıdır (İİK m. 85). Dilekçe örneği için araç, taşınmaz ve banka hesabı haciz talebi örneğine bakılabilir.

Araç haczi

Araç haczi, trafik tescil kaydına işlenen bir şerhle yapılır. Alacaklı yönünden önemli noktalar şunlardır:

• Satış ve muhafaza birlikte talep edilir: Haczedilmiş ancak muhafaza altına alınmamış mallar satış talebi üzerine muhafaza altına alınır. Sicile kayıtlı motorlu kara araçlarında muhafaza, kıymet takdiri ve satış talebi birlikte yapılır ve bunlara ilişkin giderlerin tamamı birlikte ve peşin yatırılır; yatırılmazsa satış talebi yapılmamış sayılır (İİK m. 88, 106).
• Borçlunun tasarruf yasağı: Borçlu, alacaklının muvafakati ve icra memurunun müsaadesi olmadan haczedilen taşınır mal üzerinde tasarruf edemez; haczi koyan memur aksine hareketin cezai sorumluluk doğuracağını borçluya ihtar eder (İİK m. 86).
• Haciz süresi: Hacizden itibaren bir yıl içinde satış istenmezse haciz kalkar (İİK m. 106, 110). Satış sürecinin ayrıntıları için hacizli malların satışı ve ihale süreci yazısına bakabilirsiniz.

Borçlu açısından tüm araçlar haczedilebilir değildir. Ekonomik faaliyeti sermayesinden ziyade bedenî çalışmasına dayanan borçlunun mesleğini sürdürebilmesi için gerekli eşya, çiftçinin geçimi için zorunlu araç ve ziraat aletleri ile küçük nakliye erbabının geçimini sağlayan nakil vasıtaları haczedilemez; ancak borcun bu eşyanın bedelinden doğması hâlinde koruma uygulanmaz (İİK m. 82/1-2, 4). Kıymeti fazla olan mallarda haline münasip kısmın borçluya bırakılması koşuluyla haciz ve satış yapılabilir. Yargıtay Hukuk Genel Kurulu, çiftçi olduğunu ileri süren borçlunun traktör haczine ilişkin şikâyetinde, önce haczin satış isteme süresi geçtiği için düşüp düşmediğinin incelenmesi gerektiğini vurgulamıştır.

Taşınmaz haczi

Taşınmazın haczi, icra dairesinin tapu siciline bildirmesiyle gerçekleşir. Bildirimde haczin hangi miktar için yapıldığı ve alacaklının adı ile tebliğ adresi gösterilir; haciz borçlunun tasarruf yetkisini kısıtlar ve tapu kütüğüne tasarruf yetkisi kısıtlaması olarak şerh edilir (İİK m. 91; TMK m. 1010). Haciz taşınmazın hasılat ve menfaatlerini de kapsar; taşınmaz kendilerine rehnedilmiş alacaklılara ve kiracılara hacizden haber verilir, kiracıya işleyecek kiraları icra dairesine ödemesi emredilir (İİK m. 92).

Taşınmazın satışı için kıymet takdiri yaptırılır, tapudaki mükellefiyetlerin listesi çıkarılır ve satış elektronik açık artırmayla gerçekleştirilir (İİK m. 128 vd.). Borçlunun taşınmazda yalnızca payı varsa haciz o paya konulur. İpotekli taşınmazlar bakımından ayrıntılar için ipotekli taşınmazın icra yoluyla satışı yazısına bakabilirsiniz.

Taşınmaz haczinde en sık karşılaşılan itiraz, borçlunun haline münasip evinin haczedilemeyeceği iddiasıdır (meskeniyet şikâyeti). Yargıtay 12. Hukuk Dairesi'nin 2026 tarihli kararlarında, hem şikâyete konu taşınmazın hem de haline münasip evin değerinin haciz tarihi itibarıyla denetlenebilir verilerle belirlenmesi gerektiği; paylı taşınmazlarda her paydaşın şikâyet hakkı bulunduğu ve pay oranının esas alınacağı vurgulanmıştır. Taşınmazın değeri haline münasip evin değerinden fazlaysa taşınmaz satılır ve borçluya haline münasip ev alabileceği bedel bırakılır. Konu hakkında ayrıntı için evdeki eşyalar haczedilebilir mi yazısına bakabilirsiniz.

Üçüncü kişi iddiaları ve hacze iştirak

Haczedilen araç veya taşınır, borçlunun elinde değil de üzerinde mülkiyet veya başka bir ayni hak iddia eden üçüncü kişinin elindeyse ve bu kişi yedieminliği kabul ederse mal muhafaza altına alınmaz. İcra müdürü bu durumda alacaklıya, üçüncü kişi aleyhine icra mahkemesinde istihkak davası açması için yedi gün süre verir; süre içinde dava açılmazsa üçüncü kişinin iddiası kabul edilmiş sayılır, süresinde açılan dava sonuçlanıncaya kadar da mal satılamaz (İİK m. 99). Aynı mala birden fazla alacaklı haciz koydurabilir; hacze iştirak eden alacaklıların dereceleri belge türüne ve tarihe göre belirlenir, satış bedeli yetmezse sıra cetveli düzenlenir (İİK m. 100, 140).

Haciz sonrasında süreler

Haciz tek başına alacağı tahsil etmez; alacaklı hacizden itibaren bir yıl içinde satışı istemelidir (İİK m. 106). Yargıtay Hukuk Genel Kurulu, haczedilmezlik veya meskeniyet şikâyetinin, mahkemece tedbir kararı verilmedikçe satış isteme süresini durdurmayacağını, süresinde satış istenmeyen haczin düşeceğini ve her yeni haczin yeni bir haciz sayılacağını kabul etmiştir. Dolayısıyla borçlunun şikâyeti, alacaklı açısından süre izleme yükümlülüğünü ortadan kaldırmaz.

Borçlunun ve üçüncü kişilerin başvuru yolları

• Haczedilmezlik şikâyeti: Haline münasip ev, iş aracı veya ev eşyası gibi haczedilemeyecek malların haczi hâlinde icra mahkemesine şikâyet edilir; örnek için haczedilmezlik şikâyeti dilekçesi örneğine bakılabilir. Satışın durdurulması isteniyorsa tedbir talebi ayrıca yapılmalıdır.
• İstihkak davası: Haczedilen aracın veya taşınmazın kendisine ait olduğunu iddia eden üçüncü kişi, istihkak davası açabilir; bkz. istihkak davası.
• Haczin kaldırılması: Borcun tamamen ödenmesi, alacaklının muvafakati veya satış isteme süresinin geçmesi gibi hâllerde haciz kalkar; bkz. haczin kaldırılması talebi dilekçesi.
• Konutta haciz: Haciz yapılması talep edilen yerin konut olması hâlinde icra müdürü haciz kararını icra mahkemesinin onayına sunar; bu kural, haczin fiilen yapılacağı yerin konut olması durumuna ilişkindir (İİK m. 79/a).

Sık yapılan hatalar

• Bir yıllık haciz isteme süresini ödeme emrinin tebliğ tarihinden saymamak
• Araç haczinden sonra muhafaza, kıymet takdiri ve satış giderlerini ayrı ayrı veya eksik yatırmak
• Haline münasip ev iddiası karşısında haciz tarihindeki değer ve borçlunun durumuna ilişkin belge toplamamak
• Borçlunun şikâyet etmesiyle satış isteme süresinin durduğunu sanmak
• Üçüncü kişi iddiası bulunan araç veya taşınmazda istihkak ihtimalini gözden kaçırmak
• Haczedilen aracın muhafazasız bırakılması veya devredilmesi riskini gözden kaçırmak

Sonuç

Araç ve taşınmaz haczi, alacaklıya borçlunun malvarlığı üzerinde güvence sağlar; ancak haciz süresiz değildir ve satış, haczedilmezlik ve üçüncü kişi iddiaları gibi sorunlar çoğu zaman hacizden sonra ortaya çıkar. Her dosyada haciz tarihi, malın türü, sicil kayıtları ve tarafların durumu farklı olduğundan, izlenecek yol ve süreler somut belgeler üzerinden ayrıca değerlendirilmelidir. Bu yazı 20 Ekim 2026 itibarıyla yürürlükteki mevzuata göre hazırlanmış genel bir bilgilendirmedir. Diğer konular için icra ve iflas hukuku sayfasına bakabilirsiniz.