Emeklilik Nedeniyle İşten Ayrılma ve Kıdem Tazminatı

Emeklilik şartlarını tamamladınız ve yıllardır çalıştığınız işten ayrılmak istiyorsunuz. İşveren size bir istifa dilekçesi uzatıyor; "formalite" deniyor ve kıdem tazminatınızın ödeneceği söyleniyor. Oysa emeklilik nedeniyle ayrılışın istifadan farkı, kıdem tazminatı hakkının varlığını doğrudan etkiler. Bu yazıda kıdem tazminatını doğuran emeklilik hâllerini, ayrılışın hangi sırayla yapılması gerektiğini, çıkış kodu ve ibraname risklerini anlatıyoruz.

Kıdem tazminatını doğuran emeklilik hâlleri

Kıdem tazminatı, hâlâ yürürlükte olan 1475 sayılı İş Kanunu'nun 14. maddesinde düzenlenmiştir. İşçinin aynı işverene bağlı en az bir yıl çalışmış olması ve ayrılışın kanundaki hâllerden biri olması gerekir. Emeklilikle ilgili iki hâl vardır:

• Aylık veya toptan ödeme almak amacıyla ayrılma: Bağlı olunan kanunla veya Cumhurbaşkanlığı kararnamesiyle kurulu kurum veya sandıklardan yaşlılık, emeklilik veya malullük aylığı ya da toptan ödeme almak amacıyla yapılan fesihlerde kıdem tazminatı ödenir (4. bent).
• Yaş dışındaki şartları tamamlayarak ayrılma: Yaşlılık aylığı için aranan yaş dışındaki şartları, yani sigortalılık süresini ve prim ödeme gün sayısını tamamlayarak kendi isteğiyle ayrılan bazı sigortalılar da kıdem tazminatı alabilir (5. bent). Bu hâlin kapsamı sigortalılığın başlangıç tarihine göre değişir.

8 Eylül 1999'dan önce sigortalı olanlarda 2023 tarihli 7438 sayılı Kanunla yaş şartı kaldırıldığından, diğer şartları tamamlayan bu kişiler doğrudan yaşlılık aylığına hak kazanır. Genel emeklilik şartları için yaşlılık aylığı rehberimize bakabilirsiniz.

İşten ayrılmanın sırası

Kanun, aylık veya toptan ödeme amacıyla ayrılan işçinin, aylığa veya toptan ödemeye hak kazandığını ve bağlı bulunduğu kuruma bu amaçla müracaat ettiğini belgelemesini şart koşar. Öte yandan 4/a kapsamındaki sigortalıya yaşlılık aylığı, çalıştığı işten ayrıldıktan ve yazılı istekte bulunduktan sonra bağlanır (5510 sayılı Kanun m. 28); aylık, yazılı istek tarihini izleyen ay başından itibaren başlar (m. 30). Bu nedenle uygulamada izlenen yol genellikle şöyledir:

• SGK hizmet dökümünü ve aylık hak kazanma durumunu kontrol etmek
• Ayrılış nedenini emeklilik olarak belirten yazılı bir fesih bildirimini işverene noter veya başka bir ispatlanabilir yolla iletmek
• Ayrılıştan sonra gecikmeden Kuruma yazılı aylık başvurusunda bulunmak
• Başvuru belgesini işverene ibraz etmek ve kıdem tazminatının ödenmesini istemek

Örnek metin için emeklilik nedeniyle fesih bildirimi örneğimize bakabilirsiniz.

İstifa dilekçesi ve çıkış kodu

İstifa dilekçesi imzalamak, işveren tarafından çıkış kodunun istifa (kod 03) olarak bildirilmesine yol açabilir. SGK'nın çıkış kodları arasında emeklilik (yaşlılık) veya toptan ödeme nedeniyle ayrılış için 08, emeklilik için yaş dışındaki şartların tamamlanması için 14 numaralı kodlar bulunmaktadır; kodlar SGK duyurularıyla değişebileceğinden güncel liste kontrol edilmelidir. Kod, tazminat hakkını tek başına doğurmaz veya ortadan kaldırmaz; mahkeme fesih nedenini ayrıca inceler. Yine de yanlış kod, ispat ve işlem kolaylığı bakımından sorun yaratır. Yargıtay 9. Hukuk Dairesi'nin 2026 tarihli bir kararında, alt işveren şirketlerde uzun yıllar çalışıp emekli olan işçinin çıkış kodunun emeklilik (08) olarak bildirildiği ve emeklilik nedeniyle kıdem tazminatına hak kazandığının kabul edildiği karar onanmıştır. Çıkış kodu yanlış bildirilmişse çıkış kodlarının düzeltilmesi rehberimize ve SGK çıkış kodu düzeltme başvurusu örneğimize bakabilirsiniz.

İhbar süresi ve devir teslim

Belirsiz süreli sözleşmeyi bildirim süresine uymadan feshedene karşı ihbar tazminatı doğabilir (4857 sayılı Kanun m. 17). Yargıtay uygulamasında ise 1475 sayılı Kanun m. 14 kapsamındaki emeklilik, askerlik ve evlilik fesihlerinde işçiden ihbar tazminatı istenemeyeceği kabul edilmektedir. Bu görüşün güncel hâli somut olayda ayrıca kontrol edilmelidir. Yine de işin aksamaması ve işverenle sonradan uyuşmazlık çıkmaması için fesih tarihini makul bir süre önceden bildirmek, devir teslim tutanağı düzenlemek ve işyeri eşyalarını teslim etmek yararlıdır.

İşveren emekliliğe yönlendiriyorsa

Bazı işverenler emeklilik hakkı doğan işçileri ayrılmaya yönlendirir. Bu durumda feshin kimden geldiği önem kazanır: Fesih işverenden geliyorsa işçi kıdem ve ihbar tazminatı yanında işe iade haklarını değerlendirebilir; işçiden geliyorsa emeklilik nedeniyle fesih söz konusudur. Yargıtay 9. Hukuk Dairesi'nin 2026 tarihli bir kararında, emeklilik hakkını kazanan işçilerin işyerinde emekliliğe yönlendirildiği ve ihtiyari arabuluculukla alacakların tasfiye edildiği bir uyuşmazlıkta, ihtiyari arabuluculuk sürecinin usulüne uygun yürütüldüğü ve işçinin iradesinin sakatlanmadığı kabul edilerek davanın reddine ilişkin karar onanmıştır. Yargıtay 9. Hukuk Dairesi'nin 2025 tarihli bir kararında da emeklilik nedeniyle ayrılan işçi, işverenin yönlendirdiği arabulucu önünde anlaşma belgesi imzalamış ve çoğunluk, tanıklar dinlendikten sonra anlaşılan hususlarda dava açılamayacağı gerekçesiyle davanın reddini onamıştır; karşı oyda ise belgenin geçersiz sayılması gerektiği savunulmuştur.

Bu kararlar, imzalanan belgelerin hakları sonradan ortadan kaldırabileceğini gösterir. İbraname ancak fesihten en az bir ay sonra düzenlenmişse, alacağın türü ve miktarı açıkça yazılmışsa ve ödeme banka aracılığıyla eksiksiz yapılmışsa geçerlidir (TBK m. 420). Arabuluculuk anlaşma belgesi ise 6325 sayılı Kanun m. 18 uyarınca ilam niteliğinde belge sayılabilir ve anlaşılan konularda yeniden dava açılamaz. Belge imzalamadan önce kıdem tazminatının doğru hesaplandığı, diğer alacakların da karşılandığı kontrol edilmelidir.

Alacağın hesabı ve tahsil yolu

Kıdem tazminatı, çalışılan her tam yıl için otuz günlük giydirilmiş brüt ücret üzerinden hesaplanır; yıldan artan süreler orantılı ödenir ve yıllık tutar kanunda belirlenen tavanı aşamaz. Ödenmeyen tazminata, sözleşmenin sona erdiği tarihten itibaren mevduata uygulanan en yüksek faiz işletilir. Alacak beş yıllık zamanaşımına tabidir (4857 sayılı Kanun ek m. 3) ve dava açmadan önce arabulucuya başvurmak dava şartıdır (7036 sayılı Kanun m. 3). Hesap yöntemi için kıdem tazminatı hesaplama rehberimize ve dava dilekçesi örneği için kıdem ve ihbar tazminatı dilekçemize bakabilirsiniz.

Sık yapılan hatalar

• Ayrılış nedenini yazmadan istifa dilekçesi imzalamak
• Kuruma aylık başvurusunu yapmadan veya belgelemeden kıdem tazminatı beklemek
• Fesihten sonra aylık başvurusunu gereğinden uzun süre geciktirmek
• Hesap kontrolü yapmadan ibraname veya arabuluculuk anlaşma belgesi imzalamak
• Çıkış kodunun emeklilik koduyla bildirilip bildirilmediğini takip etmemek
• İşverenin yönlendirmesini gösteren yazışma ve tutanakları saklamamak

Sonuç

Emeklilik nedeniyle ayrılan işçi, en az bir yıl çalışmışsa ve aylığa veya toptan ödemeye hak kazandığını belgeleyebiliyorsa kıdem tazminatı alabilir. Ayrılış nedeninin istifa değil, emeklilik olarak yazılması; aylık başvurusunun gecikmeden yapılması; çıkış kodunun ve ödeme tutarının kontrol edilmesi; ibraname ve arabuluculuk anlaşma belgelerinin hesapsız imzalanmaması hak kaybını önleyen başlıca adımlardır. Her işçinin sigortalılık başlangıcı ve prim durumu farklı olduğundan somut hesap ayrıca yapılmalıdır; bu yazı genel bilgilendirme niteliğindedir. Diğer içeriklerimiz için İş ve Sosyal Güvenlik Hukuku sayfasına bakabilirsiniz.