Mala Zarar Verme Suçu: Şikâyet ve Uzlaştırma

Komşunun aracının camını kırmak, kiralanan evin kapısını söküp atmak ya da bir duvara boya dökmek, ceza hukukunda mala zarar verme suçunu gündeme getirir. Suç, başkasına ait bir malın kasten tahrip edilmesini cezalandırır ve çoğunlukla taraflar arasındaki bir anlaşmazlığın sonucu olarak ortaya çıkar. Temel hâli şikâyete bağlıdır ve uzlaştırma kapsamındadır; kamu malı veya afetlere karşı koruma amaçlı tesisler gibi nitelikli hâller ise kamu adına soruşturulur. Bu yazıda TCK m. 151 ve 152'nin unsurlarını, cezalarını, şikâyet ve uzlaştırma rejimini, etkin pişmanlığı ve tazminat yollarını açıklıyoruz.

Temel hâl (TCK m. 151/1)

Başkasının taşınır veya taşınmaz malını kısmen veya tamamen yıkan, tahrip eden, yok eden, bozan, kullanılamaz hâle getiren ya da kirleten kişi, mağdurun şikâyeti üzerine dört aydan üç yıla kadar hapis veya adli para cezası ile cezalandırılır. Kanun hapis ve adli para cezasını seçimlik olarak öngördüğü için mahkeme, olayın özelliklerine göre adli para cezasını tercih edebilir. Mal başkasına ait olmalı ve fiil kasten işlenmelidir. Taksirle, yani dikkatsizlik veya özensizlik sonucu mala zarar verilmesi ceza kanununda ayrıca düzenlenmediğinden suç oluşturmaz; bu hâlde mağdur yalnızca hukuk mahkemesinde tazminat isteyebilir.

Nitelikli hâller (TCK m. 152 ve 153)

Mala zarar verme suçunun aşağıdaki mallar hakkında işlenmesi hâlinde bir yıldan dört yıla kadar hapis cezası verilir (TCK m. 152/1):

• Kamu kurum ve kuruluşlarına ait, kamu hizmetine tahsis edilmiş veya kamunun yararlanmasına ayrılmış yer, bina, tesis veya diğer eşya,
• Yangına, sel ve taşkına, kazaya ve diğer felaketlere karşı korunmaya tahsis edilmiş her türlü eşya veya tesis,
• Devlet ormanı statüsündeki yerler hariç, nerede olursa olsun her türlü dikili ağaç, fidan veya baş çubuğu (bu nedenle başkasının bahçesindeki ağacı kesmek nitelikli hâle girer),
• Sulamaya, içme sularının sağlanmasına veya afetlerden korumaya yarayan tesisler,
• Grev ve lokavt hâllerinde işverenlerin, işçilerin veya bunların sendika ya da konfederasyonlarının malik olduğu veya kullanımında olan bina, tesis veya eşya,
• Siyasi partilerin, kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşlarının ve üst kuruluşlarının malik olduğu veya kullanımında olan bina, tesis veya eşya,
• Sona ermiş olsa bile görevinden ötürü bir kamu görevlisinin zararına işlenmesi.

Fiilin yakarak, yakıcı veya patlayıcı madde kullanarak, toprak kayması, çığ düşmesi, sel veya taşkına neden olmak suretiyle ya da radyasyona maruz bırakarak işlenmesi hâlinde ceza bir katına kadar artırılır (TCK m. 152/2). Haberleşme, enerji, demiryolu veya havayolu ulaşımı alanında kamu hizmetinin geçici de olsa aksaması hâlinde ceza yarısından iki katına kadar artırılır (TCK m. 152/3). İbadethanelere, mezarlıklara ve bunların eklentilerine yıkma, bozma veya kırma suretiyle zarar verme bir yıldan dört yıla kadar, bunları kirletme ise üç aydan bir yıla kadar hapis veya adli para cezasıyla karşılanır (TCK m. 153). Hırsızlık amacıyla mala zarar verme suçunun işlenmesi hâlinde de şikâyet aranmaz (TCK m. 142/4).

Şikâyet, uzlaştırma ve etkin pişmanlık

Temel hâl şikâyete bağlıdır. Şikâyet süresi, fiili ve failin kim olduğunu öğrendiğiniz günden başlayarak altı aydır; hüküm kesinleşinceye kadar şikâyetten vazgeçilirse dava düşer (TCK m. 73). Şikâyet için mala zarar verme suçu şikâyet dilekçesi örneğinden yararlanabilirsiniz; genel kurallar için şikâyete bağlı suçlar rehberimize bakabilirsiniz.

Şikâyete bağlı suçlar uzlaştırma kapsamındadır (CMK m. 253/1-a). Dosya uzlaştırma bürosuna gönderilir; şüpheli ile mağdur uzlaşır ve edim yerine getirilirse soruşturmada kovuşturmaya yer olmadığına, kovuşturmada davanın düşmesine karar verilir. Nitelikli hâller şikâyete bağlı olmadığı için uzlaştırma kapsamında değildir. Sürecin işleyişi için uzlaştırma rehberimize bakabilirsiniz.

Mala zarar verme, malvarlığına karşı suçlara özgü etkin pişmanlık hükümlerine de tabidir: Kovuşturma başlamadan önce mağdurun zararının aynen iade veya tazminle tamamen giderilmesi hâlinde cezanın üçte ikisine kadarı, kovuşturma başladıktan sonra hüküm verilmeden önce yarısına kadarı indirilir (TCK m. 168). Eş, üstsoy, altsoy veya aynı konutta yaşayan kardeşin zararına işlenmesi hâlinde ilgili akraba hakkında ceza verilmez (TCK m. 167/1). Etkin pişmanlık için etkin pişmanlık rehberimize bakabilirsiniz.

Kanun yolu ve HAGB

Cezalar nispeten düşük olduğundan, kanun yolunda kesinlik sınırları sık gündeme gelir. Beş yıl veya daha az hapis cezalarına ilişkin istinaf başvurusunun esastan reddi kararları temyiz edilemez (CMK m. 286/2-a). Yargıtay 1. Ceza Dairesi, kasten öldürmeye teşebbüs davasıyla birlikte görülen kasten yaralama, nitelikli konut dokunulmazlığının ihlali ve mala zarar verme suçlarından kurulan hükümlerin kesin nitelikte olması nedeniyle bu hükümlere yönelik temyiz isteminin daha önce reddedildiğini belirterek, bu hükümleri inceleme dışı bırakmıştır.

Mala zarar verme dosyalarında verilen ceza çoğu zaman iki yılın altında kaldığından HAGB de sıkça uygulanır. Yargıtay 12. Ceza Dairesi, HAGB kararı verilen bir sanığın denetim süresi içinde mala zarar verme ve konut dokunulmazlığının ihlali suçlarını işlediği ve bu nedenle hükmün açıklandığı bir dosyayı incelemiştir; Yargıtay 2. Ceza Dairesi ise mala zarar verme ve konut dokunulmazlığının ihlali suçlarında verilen HAGB kararının usulünce kesinleşmediği ve denetim süresinin başlamadığı bir dosyada, sonradan hükmün açıklanmasını hukuken geçersiz saymıştır. Ayrıntı için HAGB rehberimize bakabilirsiniz.

Tazminat

Ceza yargılaması mağdurun zararının tazminini kendiliğinden sağlamaz. Onarım bedeli, değer kaybı ve kullanım kaybı gibi zarar kalemleri için hukuk mahkemesinde haksız fiile dayalı tazminat davası açılabilir (TBK m. 49). Zarar uzlaşma sırasında belirlenemiyorsa, uzlaşma anında tespit edilemeyen veya sonradan ortaya çıkan zararlar saklı kalır (CMK m. 253/19). Tazminat davası için mala verilen zarar nedeniyle tazminat dava dilekçesi örneğinden yararlanabilirsiniz.

Sık yapılan hatalar

• Altı aylık şikâyet süresini kaçırmak.
• Hasarı fotoğraf, onarım teklifi veya bilirkişi raporuyla belgelemeden şikâyette bulunmak.
• Kamu malı ve diğer nitelikli hâllerin kamu adına soruşturulduğunu, uzlaştırma ve şikâyetten vazgeçmenin dosyayı sonlandırmayacağını bilmemek.
• Kazara verilen zararı ceza davasına konu etmeye çalışmak; bu hâlde yol hukuk davasıdır.
• Kovuşturma başlamadan önce zararı gidermeyi, etkin pişmanlıktan yararlanmak için düşünmemek.
• Uzlaşma metninde ödeme tarihini ve edimin kapsamını açık yazmamak.

Sonuç

Mala zarar verme suçu, başkasının malının kasten tahrip edilmesini cezalandırır; temel hâli şikâyete bağlı, uzlaştırma kapsamındadır ve seçimlik cezaya sahiptir. Kamu malı ve afetlere karşı koruma tesisleri gibi nitelikli hâller daha ağır yaptırıma bağlıdır ve resen soruşturulur. Zararın giderilmesi hem etkin pişmanlık hem de uzlaşma bakımından sonucu belirleyen başlıca noktadır.