Trafik Sigortası Neleri Karşılar, Neleri Karşılamaz?

Her araç sahibi trafik sigortası yaptırmak zorundadır; ancak bu sigortanın gerçekte neyi güvence altına aldığı çoğu zaman kazadan sonra anlaşılır. "Sigortam var" düşüncesiyle hareket eden sürücü, kendi aracının hasarının karşılanmadığını; zarar gören ise manevi tazminatını sigortacıdan alamayacağını öğrendiğinde şaşırır. Teminatın sınırlarını bilmek, hem doğru muhataba başvurmayı hem de boşa geçen zamanı önlemeyi sağlar.

Zorunlu mali sorumluluk sigortasının amacı

Motorlu araç işletenleri, araçlarının işletilmesinden doğan ve üçüncü kişilere verecekleri zararları karşılamak üzere zorunlu mali sorumluluk sigortası yaptırmakla yükümlüdür (2918 sayılı KTK m. 91). Sigortanın konusu, aracın kendisi değil, işletenin hukuki sorumluluğudur. Bu nedenle trafik sigortası bir "sorumluluk sigortası"dır: sigortalı aracın başkalarına verdiği zararı, poliçede yazılı limitler dahilinde karşılar.

Bu yapı, trafik sigortasını kaskodan ayırır. Kasko, sigortalının kendi aracında meydana gelen hasarı karşılayan isteğe bağlı bir mal sigortasıdır ve Türk Ticaret Kanunu'nun sigorta hükümleri ile Kasko Sigortası Genel Şartları'na tabidir. Trafik sigortası ise zorunludur ve zarar görenin, sigortacıya doğrudan başvurma ve dava açma hakkı vardır (KTK m. 97). Sigortacı, işletenle birlikte zarar görene karşı müteselsilen sorumludur.

Sigortanın teminat limitleri her yıl Hazine ve Maliye Bakanlığı'nca belirlenir ve kaza tarihinde geçerli limitler uygulanır. Limitler; araç başına maddi zarar, kişi başına ve kaza başına sağlık gideri ile sakatlık ve ölüm teminatı olarak ayrı ayrı düzenlenir. Limiti aşan zarar, sigortacıdan değil, kusurlu sürücü ve işletenden istenir.

Teminat kapsamındaki zararlar

Zorunlu mali sorumluluk sigortası, kaza tarihindeki limitler dahilinde şu zararları karşılar:

• Maddi zararlar: Üçüncü kişilere ait araçlarda ve diğer eşyada meydana gelen hasar. Kazada karşı tarafın kusurlu olması hâlinde aracınızın onarım bedeli, pert hâlinde rayiç değer ile sovtaj arasındaki fark ve değer kaybı bu teminattan ödenir. Değer kaybı, aracın piyasa değeri, kullanılmışlık düzeyi, hasar gören parçaları ve hasar tutarı dikkate alınarak belirlenir (KTK m. 90).
• Sağlık giderleri: Kaza nedeniyle yaralananların tedavi giderleri. Trafik kazalarına bağlı tedavi giderlerinin önemli bir kısmı Sosyal Güvenlik Kurumu tarafından karşılandığından (KTK m. 98), sigortacının sorumluluğu bu kapsam dışında kalan giderlerle sınırlıdır.
• Sürekli sakatlık: Kaza sonucu kalıcı iş göremezliğe uğrayan kişinin, maluliyet oranı, yaşı ve geliri esas alınarak hesaplanan tazminatı.
• Ölüm: Ölenin desteğinden yoksun kalan kişilerin destekten yoksun kalma tazminatı ve cenaze giderleri.

Bu zararlar, zarar görenin kusuru oranında indirilerek ödenir. Hak sahibinin kendi kusuruna denk gelen tazminat talepleri teminat dışındadır. Sigortacı, poliçe sahibinin kusuruna bakmaksızın zarar görene karşı sorumludur; ancak bazı hâllerde ödediği tutarı sigortalısına rücu edebilir.

Teminat dışı kalan zararlar

Kanun ve Genel Şartlar, bazı zararları açıkça teminat dışında bırakmıştır (KTK m. 92). Uygulamada en sık karşılaşılanlar şunlardır:

• Manevi tazminat: Kaza nedeniyle duyulan acı ve elem karşılığı istenen manevi tazminat, sigorta kapsamında değildir. Bu talep yalnızca kusurlu sürücü ve işletene yöneltilir (TBK m. 56).
• İşletenin ve sürücünün kendi zararları: Sigortalı aracın hasarı, sürücünün kendi yaralanması ve işletenin eylemlerinden sorumlu olduğu kişilerin zararları teminat dışındadır. Sürücünün bedensel zararları bakımından Yargıtay uygulaması ve kanun değişiklikleri sınırlı istisnalar getirmiştir; bu nedenle her olay ayrıca değerlendirilmelidir.
• Dolaylı zararlar: Aracın kullanılamamasından doğan kazanç kaybı, ikame araç gideri, kâr kaybı, iş durması ve kira mahrumiyeti gibi yansıma zararlar teminat dışındadır. Yargıtay, ticari araçlarda kazanç kaybının ve araç mahrumiyeti bedelinin trafik sigortacısından istenemeyeceğini, bunların yalnızca kusurlu sürücü ve işletenden talep edilebileceğini yerleşik biçimde kabul etmektedir.
• Araçta taşınan eşyanın zararı: Sigortalı araçta taşınan eşyada meydana gelen zararlar kapsam dışındadır.
• Yarış kazaları: Motorlu araç yarışlarında ve yarış denemelerinde meydana gelen zararlar, ayrı bir sigorta kapsamında değilse teminat dışıdır.
• İşletenin eşi, usul ve füruu ile birlikte yaşadığı kardeşlerinin mallarına gelen zararlar.

Teminat dışı kalan zararların istenemeyeceği anlamına gelmez; bu zararlar genel hükümlere göre haksız fiil sorumluluğu çerçevesinde kusurlu sürücü ve işletenden istenir (TBK m. 49 vd.). Bu kişilere karşı açılacak davada sigortacıya başvuru şartı aranmaz ve dava asliye hukuk mahkemesinde görülür.

Sigortacının rücu hakkı

Sigortacı, zarar görene ödeme yapmak zorunda olmakla birlikte, Genel Şartlar'da sayılan hâllerde ödediği tutarı sigortalısına geri isteyebilir. Rücu sebepleri arasında kazanın sigortalının veya sürücünün kasıtlı eylemiyle meydana gelmesi, sürücünün alkol veya uyuşturucu madde etkisiyle güvenli sürüş yeteneğini kaybetmiş olması, sürücünün ehliyetsiz ya da yetersiz sınıfta ehliyetli olması, aracın çalınmış veya gasp edilmiş olduğunun bilinerek kullanılması, taşıma sınırının aşılması ve kazadan sonra yaralılara yardım edilmemesi gibi hâller bulunur.

Rücu, zarar görenin değil, sigortalının karşısında bir risktir. Zarar gören, sürücünün alkollü olmasından etkilenmez ve tazminatını sigortacıdan alır; sigortacı ise ödediği bedeli sigortalısından icra yoluyla tahsil edebilir. Rücu alacağı, sigortacının ödeme yaptığı tarihten itibaren işleyen zamanaşımına tabidir ve sigortalının rücu sebebine itiraz hakkı saklıdır; örneğin alkol oranının güvenli sürüş yeteneğini etkilemediği ileri sürülebilir.

Güvence Hesabı ve sigortasız araçlar

Kazaya karışan aracın sigortası yoksa, aracın kimliği tespit edilemiyorsa (kaçan sürücü), sigortacı iflas etmişse veya zorunlu sigortanın yaptırılmadığı anlaşılırsa, zarar görenler Güvence Hesabı'na başvurabilir (Sigortacılık Kanunu m. 14). Güvence Hesabı, bu hâllerde bedensel zararları (sakatlık ve ölüm) kaza tarihindeki limitler dahilinde karşılar; sigortasız araçların verdiği maddi zararlar ise kural olarak Hesap kapsamı dışındadır ve kusurlu sürücü ile işletenden istenir.

Güvence Hesabı'na başvuru da sigortacıya başvuruya benzer biçimde yazılı yapılır; Hesap ödeme yapmazsa Sigorta Tahkim Komisyonu'na başvurulabilir veya dava açılabilir. Hesap, ödediği tutar için sigortasız işleten ve sürücüye rücu eder.

Sık yapılan hatalar

• Kendi aracının hasarı için karşı tarafın değil, kendi trafik sigortasına başvurmak; trafik sigortası kendi aracı kapsamaz.
• Manevi tazminat ve ikame araç bedelini sigortacıdan isteyip ret alınca bu kalemler için sürücü ve işletene karşı dava açmamak.
• Teminat limitini aşan sakatlık tazminatının kalan kısmını işletenden istemeyi unutmak.
• Kazadan sonra alkol ölçümünü reddetmek veya olay yerini terk etmek; bu davranışlar rücu riskini artırır.
• Sigortasız araçla yapılan kazada Güvence Hesabı'na başvurmayı bilmemek.
• Kasko ile trafik sigortasının farklı Genel Şartlar'a ve farklı zamanaşımına tabi olduğunu gözden kaçırmak.

Sonuç

Trafik sigortası, aracın değil işletenin sorumluluğunun sigortasıdır; karşı tarafın maddi ve bedensel zararlarını limit dahilinde karşılar, ancak manevi tazminat, dolaylı zararlar ve sigortalının kendi zararlarını kapsamaz. Zararın hangi kaleminin kimden isteneceği baştan doğru belirlendiğinde, sigortacıya yapılacak başvuru ile sürücü ve işletene karşı açılacak dava birbirini tamamlar ve zarar bir bütün olarak karşılanır.