Hangi durumlarda kullanılır?
- Kaçma ve kaybolma riskinin somut olgularla gösterilmeden idari gözetim kararı alınması
- Yerleşik adresi, ailesi ve kimlik belgesi bulunan yabancının geri gönderme merkezinde tutulması
- Çocuk, hamile, hasta veya özel ihtiyaç sahibi kişinin idari gözetim altına alınması
- İdari gözetime alternatif yükümlülüklerin (belirli adreste ikamet, bildirim, teminat) değerlendirilmemesi
- İdari gözetim şartlarının sonradan ortadan kalktığı veya değiştiği durumlar
Dikkat edilmesi gereken noktalar
- Kanun, idari gözetim kararına karşı sulh ceza hâkimine başvuru için ayrı bir süre öngörmemiştir (YUKK m. 57/6); ancak gözetim özgürlüğü kısıtlayan süreli bir tedbir olduğundan başvuru gecikmeksizin yapılmalıdır. Başvuru idari gözetimi durdurmaz; hâkim incelemeyi beş gün içinde sonuçlandırır ve kararı kesindir.
- Dilekçe doğrudan hâkimliğe verilebileceği gibi geri gönderme merkezi veya valilik aracılığıyla da sunulabilir; idareye verilen dilekçe yetkili sulh ceza hâkimine derhâl ulaştırılır (m. 57/6; YUKK Uygulama Yönetmeliği m. 59/3). Kanun yetkili hâkimliği açıkça göstermediğinden, kararı veren valiliğin veya yabancının tutulduğu geri gönderme merkezinin bulunduğu yer hâkimliği tereddüt hâlinde adliye kayıt biriminden teyit edilmelidir.
- Hâkimliğin kararı kesindir; ancak gözetim şartlarının ortadan kalktığı veya değiştiği iddiasıyla yeniden sulh ceza hâkimine başvurulabilir (m. 57/6). İlk başvuruda mevcut tüm olgular ve belgeler sunulmalı, sonradan doğan olgular (adres, kimlik belgesi, sağlık, aile durumu) yeni başvuruda belgelenmelidir.
- Bu başvuru yalnızca idari gözetimin hukuka uygunluğunu inceler; sınır dışı etme kararının iptali için tebliğden itibaren yedi gün içinde idare mahkemesine ayrıca dava açılmalıdır (m. 53/3). Sınır dışı kararına karşı dava açılması idari gözetimi, gözetime itiraz da tek başına sınır dışı işlemini durdurmaz (Uygulama Yönetmeliği m. 59/4, 59/5).
- Geri gönderme merkezindeki gözetim süresi altı ayı geçemez; işlemlerin yabancının iş birliği yapmaması veya ülkesiyle ilgili doğru bilgi vermemesi nedeniyle tamamlanamaması hâlinde en fazla altı ay daha uzatılabilir (m. 57/3). Valilik gözetimin devamında zaruret olup olmadığını her ay değerlendirmek ve sonucu gerekçesiyle tebliğ etmek zorundadır (m. 57/4, 57/5). Uluslararası koruma başvurusu sahipleri için ayrı rejim (m. 68, azami otuz gün) uygulanır.
- Avukatlık ücretini karşılama imkânı bulunmayanlara baro aracılığıyla adli yardım sağlanır (m. 57/7). Kanun başvuru için harç öngörmemiştir; güncel uygulama kayıt biriminden teyit edilmelidir. Gözetim kararı ve tebliği, kimlik belgesi, adres belgesi (kira sözleşmesi veya yanında kalınacak kişinin yazılı muvafakati), aile ve sağlık belgeleri eklenmeli, yabancı dildeki belgeler tercüme edilmelidir.
Örnek dilekçe
Köşeli parantez içindeki [ALANLAR] somut olaya göre doldurulmalıdır.
[YER] SULH CEZA HÂKİMLİĞİ'NE
BAŞVURAN : [AD SOYAD] (Yabancı Kimlik No: [YABANCI KİMLİK NO]; Pasaport No: [PASAPORT NO]; Uyruk: [UYRUK])
[GERİ GÖNDERME MERKEZİ] Geri Gönderme Merkezi'nde idari gözetim altındadır.
VEKİLİ : Av. [VEKİL ADI]
[BÜRO ADRESİ]
KARŞI TARAF : [VALİLİK ADI] Valiliği (İl Göç İdaresi Müdürlüğü)
[İDARE ADRESİ]
İTİRAZA KONU
KARAR : [KARAR TARİHİ] tarih ve [KARAR SAYISI] sayılı idari gözetim kararı
TEBLİĞ TARİHİ : [TEBLİĞ TARİHİ]
KONU : İdari gözetim kararının kaldırılması ve başvuranın serbest bırakılması, bu mümkün görülmezse idari gözetime alternatif yükümlülük uygulanması talebidir (6458 sayılı YUKK m. 57/6, 57/A).
AÇIKLAMALAR
1. Müvekkil, [UYRUK] uyruklu olup hakkında [SINIR DIŞI KARAR TARİHİ] tarihinde sınır dışı etme kararı alınmış, [KARAR TARİHİ] tarihli idari gözetim kararıyla [GERİ GÖNDERME MERKEZİ] Geri Gönderme Merkezi'ne yerleştirilmiştir. Karar müvekkile [TEBLİĞ TARİHİ] tarihinde tebliğ edilmiştir; gözetim bugün itibarıyla [GÖZETİM SÜRESİ] süredir devam etmektedir.
2. YUKK m. 57/2 uyarınca hakkında sınır dışı etme kararı alınanlardan yalnızca kaçma ve kaybolma riski bulunan, Türkiye'ye giriş veya çıkış kurallarını ihlal eden, sahte ya da asılsız belge kullanan, tanınan sürede çıkmayan veya kamu düzeni, kamu güvenliği ya da kamu sağlığı açısından tehdit oluşturanlar hakkında idari gözetim kararı alınabilir ya da bunlara m. 57/A kapsamında alternatif yükümlülükler getirilebilir. İdari gözetim bir özgürlük kısıtlaması olduğundan istisnai, bireysel değerlendirmeye dayalı ve son çare niteliğinde olmalı; alternatif yükümlülüklerin uygulanmasının mümkün olmadığı veya yetersiz kaldığı somut olarak gösterilmelidir.
3. Karar gerekçesinde müvekkil hakkında "[İDARENİN GEREKÇESİ]" denilmekle yetinilmiş; kaçma ve kaybolma riskinin hangi somut olgulara dayandığı ve alternatif yükümlülüklerin neden yetersiz görüldüğü açıklanmamıştır. Oysa müvekkilin [YERLEŞİKLİK VE AİLE BAĞLARI] bulunması kaçma ve kaybolma riskinin bulunmadığını göstermektedir. Müvekkil belirli adreste ikamet etme, düzenli bildirimde bulunma ve gerekirse teminat yükümlülüklerini kabul etmektedir.
4. Sınır dışı etme işlemi makul sürede tamamlanamamaktadır: [SINIR DIŞI SÜRECİ AÇIKLAMASI]. Yabancılar ve Uluslararası Koruma Kanununun Uygulanmasına İlişkin Yönetmelik (Uygulama Yönetmeliği) m. 61/2 uyarınca sınır dışı etmenin gözetimin başlangıcından itibaren altı ay içinde yerine getirilemeyeceğinin öngörülmesi, kaçma ve kaybolma riskinin ortadan kalkması gibi hâllerde gözetimin devamında zaruret görülmeyebilir. Gözetimin ülkesiyle ilgili bilgi vermeme veya iş birliği yapmama nedeniyle uzatılması da söz konusu değildir.
5. Anayasa m. 19 ve Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi m. 5 uyarınca kişi özgürlüğünün kısıtlanması hukuka uygun, zorunlu ve ölçülü olmalıdır. Somut olayda özgürlükten yoksun bırakma bu ölçütleri karşılamamaktadır.
HUKUKİ NEDENLER : 6458 sayılı YUKK m. 55, 57, 57/A, 58; YUKK Uygulama Yönetmeliği m. 59, 61; İdari Gözetime Alternatif Yükümlülüklere İlişkin Yönetmelik; Anayasa m. 19; AİHS m. 5 ve ilgili sair mevzuat.
HUKUKİ DELİLLER : İdari gözetim kararı ve tebliğ belgesi, sınır dışı etme kararı, idareden istenecek gözetim uzatma ve aylık değerlendirme dosyası, kimlik ve pasaport örnekleri, adres ve yerleşim belgeleri, aile ve sağlık belgeleri, tanık beyanı ve her türlü yasal delil.
SONUÇ VE İSTEM : Yukarıda açıklanan nedenlerle;
1. İdari gözetim kararının KALDIRILMASINA ve müvekkilin derhâl serbest bırakılmasına,
2. Aksi kanaatte, YUKK m. 57/A kapsamında belirli adreste ikamet etme ve bildirimde bulunma gibi alternatif yükümlülükler uygulanarak serbest bırakılmasına,
3. Gözetim kararına, uzatmalara ve aylık değerlendirmelere ilişkin işlem dosyasının idareden istenmesine
karar verilmesini saygıyla arz ve talep ederim. [TARİH]
Başvuran Vekili
Av. [VEKİL ADI]
EKLER:
1. İdari gözetim kararı ve tebliğ belgesi
2. Sınır dışı etme kararı
3. Kimlik ve pasaport örneği
4. Adres belgesi (kira sözleşmesi veya yanında kalınacak kişinin yazılı muvafakati)
5. Aile ve sağlık belgeleri
6. Vekâletname
Bu içerik yalnızca genel bilgilendirme ve örnek amacıyla sunulmaktadır. Her hukuki uyuşmazlığın özellikleri farklıdır. Dilekçenin somut olaya göre bir hukukçu tarafından değerlendirilmesi önerilir.
İlgili İçerikler
Emsal Kararlar
- DanıştayE. 2022/7329, K. 2025/4059İdari Gözetime Alternatif Yükümlülüklere İlişkin Yönetmelik hükümlerine karşı Türkiye Barolar Birliğinin dava açma ehliyetinin bulunmaması – Danıştay 10. Daire, 2022/7329 E., 2025/4059 K.
- DanıştayE. 2024/6453, K. 2024/6832Geri gönderme merkezinde haksız idari gözetim nedeniyle açılan tazminat davasında yetkili idare mahkemesinin belirlenmesi – Danıştay 10. Daire, 2024/6453 E., 2024/6832 K.
- DanıştayE. 2025/893, K. 2025/1724Geri gönderme – Danıştay 10. Daire, 2025/893 E., 2025/1724 K.
- DanıştayE. 2023/4836, K. 2024/6781Taşınmaz edinimi yoluyla istisnai olarak kazanılan Türk vatandaşlığının geri alınmasına ilişkin Cumhurbaşkanı Kararının iptali istemi – Danıştay 10. Daire, 2023/4836 E., 2024/6781 K.
Örnek Dilekçeler
- Valilik (İl Göç İdaresi Müdürlüğü)İdari Gözetimin Sona Erdirilmesi ve Serbest Bırakılma Talebi
- Sulh Ceza HâkimliğiYabancıya Verilen İdari Para Cezasına İtiraz Dilekçesi (YUKK m. 102)
- İdare MahkemesiKabul Edilemez Başvuru veya Hızlandırılmış Değerlendirme Kararına Karşı Dava Dilekçesi
- Anayasa MahkemesiSınır Dışı Etme Kararına Karşı Anayasa Mahkemesine Bireysel Başvuru ve Tedbir Talebi