Hangi durumlarda kullanılır?
- Lehtar olunan veya ciro yoluyla edinilen bono kaybolmuş, çalınmış ya da yangın, su baskını gibi bir nedenle yok olmuşsa
- Bonoyu kimin eline geçirdiği bilinmiyor ve bono borçlusunun üçüncü bir kişiye ödeme yapmasının önlenmesi gerekiyorsa
- Vadesi gelmiş veya gelecek bono için hamil, iptal kararından sonra bonodan doğan hakkını yeniden kullanabilmek istiyorsa
Dikkat edilmesi gereken noktalar
- Bonoyu eline geçiren kişi biliniyorsa iptal değil iade davası söz konusudur; mahkeme bu durumda iade davası açılması için süre verir, dava süresinde açılmazsa ödeme yasağını kaldırır (TTK m. 758, 763). İptal yolu eline geçirenin bilinmediği hâllerde kullanılır (TTK m. 759). Bono rızayla verilmiş ancak amacı dışında kullanılmışsa uyuşmazlığın niteliğine göre menfi tespit veya istirdat davası gündeme gelir.
- Başvuru, bononun ödeme yerindeki veya hamilin yerleşim yerindeki asliye ticaret mahkemesine yapılır (TTK m. 757). Kıymetli evrakın iptali çekişmesiz yargı işi olduğundan (HMK m. 382/2-e-6) dilekçede davalı gösterilmez, bono borçlusu ihbar olunan olarak belirtilir ve arabuluculuk dava şartı aranmaz. Başvuru maktu harca tabidir; ilan giderleri ayrıca yatırılır, tutarlar güncel tarifeden hesaplanmalıdır.
- Başvuran, bono elinde iken zayi olduğunu inandırıcı delillerle göstermeli ve bononun bir suretini ibraz etmeli veya esaslı içeriği hakkında bilgi vermelidir (TTK m. 759/2). Uygulamada başvuranın bononun hamili olduğu ve bononun kaybolduğu hususunun kuvvetle muhtemel olduğunu gösteren belgeler aranmakta, bu delillerin yetersizliği talebin reddine yol açabilmektedir. Kolluk tutanağı, ticari kayıtlar, temel ilişkiyi gösteren sözleşme ve faturalar ile borçluya yapılan bildirim eklenmelidir.
- Mahkeme, bonoyu eline geçireni ilanla belirli süre içinde bonoyu getirmeye davet eder; süre en az üç ay, en çok bir yıldır ve ilan Türkiye Ticaret Sicili Gazetesinde üç defa yapılır. Süre, vadesi gelmiş bonolarda ilk ilan gününden, vadesi gelmemiş bonolarda vadeden işler; vadesi gelmiş bonoda zamanaşımı üç aydan önce gerçekleşecekse mahkeme bu süreyle bağlı değildir (TTK m. 761-762). Süre dolmadan iptal kararı verilemez.
- Bono düzenleyenine karşı zamanaşımı vadeden itibaren üç yıldır (TTK m. 749/1, 778/1-h). Yargıtay Hukuk Genel Kurulu'nun 2026 tarihli bir kararında senet iptali davasının zamanaşımını kesmediği belirtilmiştir; bu nedenle iptal başvurusu yapılırken zamanaşımı izlenmeli, süre yaklaşıyorsa temel ilişkiye dayalı dava veya takip yolu ayrıca değerlendirilmelidir. İptal kararından sonra da hamil, bono düzenleyenine karşı bonodan doğan istemini ileri sürebilir (TTK m. 764/2).
- Zayiin öğrenilmesiyle bono borçlusuna yazılı bildirim yapılmalı ve dilekçede ödeme yasağı açıkça istenmelidir; aksi hâlde bononun iyiniyetli bir hamile ödenmesi riski doğar. Mahkeme iptale karar vermeden önce borçlu üzerine bono bedelini tevdi etme ve yeterli teminat karşılığında ödeme yükümü getirebilir (TTK m. 765).
Örnek dilekçe
Köşeli parantez içindeki [ALANLAR] somut olaya göre doldurulmalıdır.
[MAHKEME] ASLİYE TİCARET MAHKEMESİ'NE
(Çekişmesiz Yargı İşi)
DAVACI : [AD SOYAD] (T.C. Kimlik No: [T.C. KİMLİK NO])
[ADRES]
VEKİLİ : Av. [VEKİL ADI]
[ADRES]
DAVALI : Hasımsız
İHBAR OLUNAN
(BONO BORÇLUSU) : [BORÇLU ADI]
[ADRES]
KONU : Davacı hamilin elindeyken zayi olan bono hakkında bono borçlusuna ödeme yasağı konulması ve TTK m. 778/1-(ı) yollamasıyla uygulanan TTK m. 757 vd. uyarınca bononun iptaline karar verilmesi talebidir.
AÇIKLAMALAR
1. Müvekkil, [DÜZENLEYEN ADI] tarafından [DÜZENLEME YERİ] düzenleme yerli, [DÜZENLEME TARİHİ] düzenleme tarihli, [VADE TARİHİ] vadeli ve [BONO BEDELİ] TL bedelli, [ÖDEME YERİ] ödeme yerli bononun [CİRO SİLSİLESİ] suretiyle meşru hamilidir. Bono, [TEMEL İLİŞKİ] nedeniyle müvekkile verilmiştir.
2. Bono, [ZAYİ TARİHİ] tarihinde [ZAYİ OLAYI] sonucunda müvekkilin iradesi dışında elinden çıkmıştır. Olay aynı gün [KOLLUK BİRİMİ] birimine bildirilerek tutanak altına alınmış, bono borçlusuna da [BİLDİRİM TARİHİ] tarihinde yazılı bildirimde bulunulmuştur.
3. Bonoyu eline geçirenin kim olduğu bilinmemektedir. Bononun esaslı içeriği yukarıda gösterilmiş olup müvekkilin ticari kayıtlarındaki bilgilerle bononun bir sureti dilekçe ekinde sunulmuştur. Bu nedenle TTK m. 759 uyarınca bononun iptaline karar verilmesi gerekmektedir.
4. TTK m. 778/1-(ı) uyarınca poliçenin iptaline ilişkin 757 ila 765. maddeler bonolar hakkında da geçerlidir. TTK m. 757 uyarınca iradesi dışında senet elinden çıkan kişi, ödeme veya hamilin yerleşim yerindeki asliye ticaret mahkemesinden borçlunun senedi ödemekten menedilmesini isteyebilir. Bono kötüniyetli kişilerce borçluya ibraz edilir ve bedeli ödenirse müvekkil telafisi güç bir zarara uğrayacağından, borçluya derhâl ödeme yasağı konulmalı ve vadenin gelmesi üzerine bono bedelini mahkemece gösterilecek yere tevdi etmesine izin verilmelidir.
5. TTK m. 760-762 uyarınca bonoyu eline geçirenin, ilanla belirli bir süre içinde bonoyu getirmeye davet edilmesi ve aksi hâlde bononun iptaline karar verileceğinin Türkiye Ticaret Sicili Gazetesinde üç defa ilan edilmesi gerekmektedir. Süre içinde bono getirilmezse TTK m. 764/1 uyarınca iptale karar verilmelidir. İptal kararından sonra da müvekkil, TTK m. 764/2 uyarınca bonodan doğan istemini bono düzenleyenine karşı ileri sürebilecektir.
HUKUKİ NEDENLER : 6102 sayılı TTK m. 757, 759, 760, 761, 762, 764, 765, 778; 6100 sayılı HMK m. 382 ve ilgili sair mevzuat.
HUKUKİ DELİLLER : Bononun fotokopisi veya suretine ilişkin kayıtlar, ticari defterler, temel ilişkiyi gösteren sözleşme ve faturalar, kolluk tutanağı, borçluya yapılan bildirim, tanık beyanları ve her türlü yasal delil.
SONUÇ VE İSTEM : Yukarıda açıklanan nedenlerle;
1. Bono borçlusu [BORÇLU ADI]'na TTK m. 757 uyarınca derhâl ödeme yasağı konulmasına ve vadesi gelen bono bedelinin mahkemece gösterilecek yere tevdiine izin verilmesine,
2. Bonoyu eline geçirenin, TTK m. 760-762 uyarınca ilanla mahkemece belirlenecek süre içinde bonoyu Mahkemeye sunmaya davet edilmesine,
3. Süre içinde bono sunulmadığı takdirde bononun TTK m. 764 uyarınca iptaline,
4. Yargılama giderlerinin davacı üzerinde bırakılmasına
karar verilmesini saygıyla arz ve talep ederim. [TARİH]
Davacı Vekili
Av. [VEKİL ADI]
EKLER:
1. Bononun fotokopisi veya içeriğini gösteren belgeler
2. Kolluk tutanağı
3. Bono borçlusuna yapılan bildirim
4. Temel ilişkiyi gösteren sözleşme, fatura ve ticari kayıtlar
5. Vekâletname
Bu içerik yalnızca genel bilgilendirme ve örnek amacıyla sunulmaktadır. Her hukuki uyuşmazlığın özellikleri farklıdır. Dilekçenin somut olaya göre bir hukukçu tarafından değerlendirilmesi önerilir.
İlgili İçerikler
Emsal Kararlar
- Bölge Adliye MahkemesiE. 2025/1797, K. 2025/2307Kıymetli evrak iptali (çek iptali (hasımsız); zayi nedeniyle çekin iptali) – Sakarya BAM 7. Hukuk Dairesi, 2025/1797 E., 2025/2307 K.
- YargıtayE. 2025/349, K. 2026/253Kambiyo takibinde haciz tutanağının kesin aciz belgesi sayılıp zamanaşımının yirmi yıl olup olmadığı ve icranın geri bırakılması – Yargıtay Hukuk Genel Kurulu, 2025/349 E., 2026/253 K.
- Bölge Adliye MahkemesiE. 2025/1006, K. 2025/2109TTK 792.m. uyarınca çek istirdatı, istemi (arabuluculuk dava şartı) – İstanbul BAM 43. Hukuk Dairesi, 2025/1006 E., 2025/2109 K.
- YargıtayE. 2025/309, K. 2026/361Tahsil edilemeyen bonolar nedeniyle uğranılan zararın tazmininin bonoları kaybeden bankadan istenip istenemeyeceği – Yargıtay Hukuk Genel Kurulu, 2025/309 E., 2026/361 K.
Örnek Dilekçeler
- Asliye Ticaret MahkemesiZayi Olan Çekin İptali Dava Dilekçesi
- Asliye Ticaret MahkemesiZamanaşımına Uğrayan Bonoya Dayalı Sebepsiz Zenginleşme Dava Dilekçesi
- Asliye Ticaret MahkemesiAnonim Şirket Genel Kurul Kararının İptali Dava Dilekçesi
- Asliye Ticaret MahkemesiÇek Bedelinin Muhatap Bankadan Tahsili Dava Dilekçesi