Kamu İhalelerinde Şikâyet ve İtirazen Şikâyet: Süreler ve Yargı Yolu

Bir ihalede teklifiniz değerlendirme dışı bırakıldı, ihale dokümanında rekabeti kısıtlayan bir şart var ya da ihale başka bir isteklinin üzerinde bırakıldı. Mahkemeye gitmek akla ilk gelen yol olsa da kamu ihalelerinde dava, yalnızca bir dizi idari başvurunun tüketilmesinden sonra açılabilir. Bu başvurulardaki süreler kısadır ve kaçırılması çoğu zaman geri dönülemez. Bu yazı, 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu'nun 54, 55, 56 ve 57. maddeleri çerçevesinde zinciri sırasıyla anlatır.

Kimler hangi işlemler için başvurabilir?

İhale sürecindeki hukuka aykırı işlem veya eylemler nedeniyle hak kaybına veya zarara uğradığını ya da uğramasının muhtemel olduğunu iddia eden aday veya istekli ile istekli olabilecekler, kanunda belirtilen şekil ve usule uygun olmak şartıyla şikâyet ve itirazen şikâyette bulunabilir. Şikâyet ve itirazen şikâyet, dava açılmadan önce tüketilmesi zorunlu idari başvuru yollarıdır (m. 54). Şikâyet ihaleyi yapan idareye, itirazen şikâyet Kamu İhale Kurumu'na (Kurum) hitaben yazılmış imzalı dilekçeyle yapılır. Dilekçede başvuru sahibinin bilgileri, ihalenin adı veya kayıt numarası, durumun fark edildiği veya bildirildiği tarih, başvurunun konusu, sebepleri ve delilleri ile itirazen şikâyette idareye yapılan şikâyetin ve varsa idare kararının bildirim tarihi yer alır. Elektronik ortamda yapılacak başvurulara ilişkin usul ve esasları Kurum belirler; güncel yöntem Kurum duyurularından kontrol edilmelidir.

Aynı kişi tarafından birden fazla ihaleye, birden fazla kişi tarafından aynı ihaleye tek dilekçeyle başvuru yapılamaz. Süresi dolmamış başvurularda eksiklikler, başvuru süresinin sonuna kadar giderilebilir.

İdareye şikâyet

Şikâyet, işlem veya eylemin farkına varıldığı ya da farkına varılmış olması gereken tarihi izleyen günden itibaren on gün içinde ve sözleşmenin imzalanmasından önce ihaleyi yapan idareye yapılır. Doğal afet, savunma ve güvenlik gibi ivedi hâllerde yapılan pazarlık ihalelerinde (m. 21/b ve c) bu süre beş gündür. İlana ilişkin şikâyetlerde süre ilk ilan tarihinden, ihale dokümanının ilana yansımayan hükümlerine ilişkin şikâyetlerde dokümanın satın alındığı tarihten başlar. İlan, ön yeterlik veya ihale dokümanına ilişkin şikâyetler ise bu sürelerin aşılmaması şartıyla en geç ihale veya son başvuru tarihinden üç iş günü öncesine kadar yapılmalıdır.

İdare, şikâyet üzerine gerekli incelemeyi yaparak on gün içinde gerekçeli bir karar alır ve kararı karar tarihini izleyen üç gün içinde bildirir. Karar; ihalenin iptali, düzeltici işlem belirlenmesi veya başvurunun reddi biçiminde olabilir. Süre içinde karar alınmaması durumunda karar verme süresinin bitimini, alınan karar uygun bulunmuyorsa kararın bildirimini izleyen on gün içinde Kuruma itirazen şikâyet yapılabilir.

Şikâyette sık ileri sürülen konular

Şikâyetler genellikle şu başlıklarda toplanır: İhale dokümanında rekabeti kısıtlayan veya belirli bir isteklinin lehine olduğu ileri sürülen teknik şartname ve yeterlik kriterleri; yaklaşık maliyetin ve ihale usulünün belirlenmesi; tekliflerin değerlendirilmesinde eşit muamele ilkesine aykırılık; aşırı düşük teklif sorgulaması ve açıklamaların kabul edilmemesi; belgelerin eksik veya hatalı bulunarak teklifin değerlendirme dışı bırakılması; ihale kararının onayı ve ihalenin iptali. Her başvuruda iddianın hangi işleme yöneldiği, ilgili mevzuat hükmü ve hak kaybına yol açtığı açıkça gösterilmelidir. İlan veya doküman şikâyetlerinde ihale tarihine kalan süre belirleyici olduğundan, dokümanı satın alır almaz incelemek önemlidir.

Kuruma itirazen şikâyet

İtirazen şikâyet, idareye şikâyette bulunan veya idarenin kararını uygun bulmayan aday, istekli ya da istekli olabilecekler tarafından, sözleşme imzalanmadan önce yapılır. İhalenin iptaline ilişkin işlem ve kararlardan sadece şikâyet ve itirazen şikâyet üzerine alınanlar itirazen şikâyete konu edilebilir ve bunlara karşı beş gün içinde doğrudan Kuruma başvurulabilir. İtirazen şikâyetten feragat edilmesi veya süre ve usule uyulmadan sözleşme imzalanmış olması, Kurum'un başvuruyu incelemesine engel değildir (m. 56).

Kurum başvuruyu başvuru sahibinin iddiaları, idarenin şikâyet üzerine aldığı karar ve itiraz edilen işlemler bakımından eşit muamele ilkesinin ihlal edilip edilmediği açısından inceler; idarenin ihaleyi iptal etmesine karşı yapılan başvurular ise idarenin iptal gerekçeleriyle sınırlı olarak incelenir. Kurul gerekli gördüğü hâllerde tarafları dinler. Kurum, kural olarak gerekli bilgi ve belgeler ile ihale işlem dosyasının kayıtlara alındığı tarihi izleyen yirmi gün içinde nihai kararını vermek zorundadır; bazı hâllerde bu süre on iş günüdür.

Önemli bir risk, başvuru teminatıdır. Kanun, itirazen şikâyette bulunanlardan kanunda gösterilen bir bedelin dört katına kadar başvuru teminatı alınmasına Cumhurbaşkanı kararıyla karar verilebilmesini öngörür; teminat yatırılan hâllerde başvurunun reddi durumunda (Kurum'un görev alanında bulunmaması hariç) teminat gelir kaydedilir. Teminat istenip istenmediği, tutarı ve ödeme yöntemi güncel mevzuat ve Kurum duyurularından öğrenilmelidir.

Sözleşme imzalanması da düzenlenmiştir: idareye şikâyet hâlinde, kararın son bildirim tarihinden veya karar alınmazsa sürenin bitiminden itibaren on gün geçmeden ve itirazen şikâyette bulunulmadığı sorgulanmadan sözleşme imzalanamaz; itirazen şikâyet yapılmışsa Kurum nihai karar vermeden sözleşme imzalanamaz (m. 55).

Kurul kararları ve yargı yolu

Kurum'un şikâyetlere ilişkin nihai kararları mahkemelerde dava konusu edilebilir ve bu davalar öncelikle görülür (m. 57). İhale işlemlerine ilişkin davalar İYUK m. 20/A'daki ivedi yargılama usulüne tabidir. Bu usulde dava açma süresi otuz gündür; üst makama başvuruya ilişkin m. 11 uygulanmaz, yani idareye yeniden başvurmak süreyi durdurmaz. Savunma süresi on beş gündür; yürütmenin durdurulması taleplerine ilişkin kararlara itiraz edilemez, istinaf yolu yoktur ve nihai karara karşı temyiz süresi on beş gündür. Dava Kurul kararının, gerekirse ihale işleminin iptalini birlikte isteyerek açılır; yetkili mahkeme genel kurala göre işlemi yapan merciin bulunduğu yer idare mahkemesidir. Ayrıntılı süreler için idari yargıda dava açma süreleri yazımıza, yürütmenin durdurulması için ilgili rehberimize bakabilirsiniz.

Danıştay uygulamasında Kurul kararlarının iptali istemiyle açılan davalarda, aşırı düşük teklif açıklamasında sunulan belgelerin doğruluğu, yasak fiil ve davranış iddiaları ve yasaklılık sorgulaması gibi konular ayrıntılı biçimde incelenmektedir. İhaleye katılma yasağı olanların doğrudan veya dolaylı katılımının engellenmesi de bu tartışmaların bir parçasıdır. Yasaklama kararlarına karşı dava yolu için ihalelere katılmaktan yasaklama yazımıza bakılabilir.

Sık yapılan hatalar

• On günlük süreyi ihale tarihinden değil, durumun öğrenildiği tarihten itibaren hesaplamak gerektiğini ve ilan şikâyetlerinde üç iş günü kuralını gözden kaçırmak.
• İdareye şikâyet etmeden doğrudan itirazen şikâyette bulunmak veya dava açmak.
• Birden fazla ihale için tek dilekçe vermek; istenmesi hâlinde başvuru teminatını yatırmamak.
• Sözleşme imzalanmadan önce başvuru yapılması gerektiğini unutmak.
• İvedi yargılamada idareye başvurmanın dava süresini durdurmayacağını bilmemek.

Sonuç

Kamu ihalelerinde hak arama, birbirini izleyen kısa süreli başvuruların doğru sırayla ve süresinde kullanılmasına bağlıdır. İhalenin türü, öğrenme tarihi, dilekçe içeriği ve başvuru teminatı her olayda farklı sonuç doğurabilir; bu yazıdaki bilgiler genel niteliktedir ve bireysel hukuki değerlendirmenin yerini tutmaz. Alanla ilgili diğer içerikler için idare ve vergi hukuku sayfasına bakabilirsiniz.