Hangi durumlarda kullanılır?
- Deprem, sel, uçak veya deniz kazası gibi ölüm tehlikesi içinde kaybolan ancak cesedi bulunamayan yakının hukuki durumunun belirlenmesi
- Yıllardır haber alınamayan kişinin mirasının açılması ve mirasçılık belgesi alınabilmesi
- Eşin gaipliği nedeniyle evliliğin sona erdirilmesi veya yeniden evlenme hazırlığı
- Gaibin ölümüne bağlı miras, sigorta ve benzeri hakların ilgililerce kullanılabilmesi
Dikkat edilmesi gereken noktalar
- Başvuru için ölüm tehlikesinin üzerinden en az bir yıl veya son haber tarihinin üzerinden en az beş yıl geçmiş olması gerekir (TMK m. 33/1); süre dolmadan yapılan başvuru reddedilir. Ölümüne kesin gözle bakılmayı gerektiren durumlarda kaybolan kişi, cesedi bulunamamış olsa bile ölmüş sayıldığından (TMK m. 31) gaiplik yerine ölümün kayıt altına alınması yolu gündeme gelebilir.
- Gaiplik kararı HMK m. 382/2-(a)-4 kapsamında çekişmesiz yargı işi sayıldığından görevli mahkeme sulh hukuk mahkemesidir (HMK m. 383). Yetkili mahkeme kişinin Türkiye'deki son yerleşim yeri, hiç yerleşmemişse nüfus sicilinde kayıtlı olduğu yer, o da yoksa anasının veya babasının kayıtlı bulunduğu yer mahkemesidir (TMK m. 32/2). Uygulamada farklı görev yorumlarına rastlanabileceğinden güncel yargı yeri uygulaması kontrol edilmelidir.
- Başvuru hakları gaibin ölümüne bağlı olanlara aittir (TMK m. 32/1); miras, evlilik, sigorta lehdarlığı gibi hukuki yararı gösteren belgeler dilekçeye eklenmelidir. Mahkeme, gaip hakkında bilgisi olanları ilk ilândan başlayarak en az altı ay süreli ilânla çağırır; ilândan sonuç alınamazsa gaipliğe karar verir (TMK m. 33, 35). Gaip ortaya çıkar, kendisinden haber alınır veya öldüğü tarih tespit edilirse istem düşer (TMK m. 34).
- Gaiplik kararı, ölüm tehlikesinin gerçekleştiği veya son haberin alındığı günden başlayarak hüküm doğurur ve ölüme bağlı haklar gaibin ölümü ispatlanmış gibi kullanılır (TMK m. 35). Gaipliğine karar verilen kişinin eşi, mahkemece evliliğin feshine karar verilmedikçe yeniden evlenemez; evliliğin feshi gaiplik başvurusuyla birlikte veya ayrı bir davayla istenebilir (TMK m. 131). Kararın ardından mirasçılık belgesi alınması ve nüfus kaydının güncellenmesi için ayrı işlemler gerekir.
- Başvuru maktu harca tabidir; ilân ve tebligat için gider avansı yatırılması gerekir. Çekişmesiz yargı işi olduğundan dava şartı arabuluculuk aranmaz; karara karşı kararın öğrenilmesinden itibaren iki hafta içinde istinaf yoluna gidilebilir (HMK m. 387).
- Dilekçeye nüfus kayıt örnekleri, kaybolma veya son haberin alınışına ilişkin belgeler, yapılan arama ve soruşturma kayıtları (kayıp başvurusu, kolluk, savcılık, AFAD, konsolosluk, hastane yazışmaları) ve tanık listesi eklenmelidir.
Örnek dilekçe
Köşeli parantez içindeki [ALANLAR] somut olaya göre doldurulmalıdır.
[YER] SULH HUKUK MAHKEMESİ'NE
TALEP EDEN : [AD SOYAD] (T.C. Kimlik No: [T.C. KİMLİK NO])
[ADRES]
VEKİLİ : Av. [AD SOYAD]
[BÜRO ADRESİ]
GAİP : [GAİP AD SOYAD] (T.C. Kimlik No: [GAİP T.C. KİMLİK NO])
Nüfusa Kayıtlı Olduğu Yer: [NÜFUS KAYIT YERİ]
Son Yerleşim Yeri: [SON YERLEŞİM YERİ]
KONU : [GAİP AD SOYAD]'ın gaipliğine karar verilmesi talebidir (TMK m. 32-35).
AÇIKLAMALAR
1. Gaip [GAİP AD SOYAD], [DOĞUM TARİHİ] doğumlu olup talep edenin [YAKINLIK DERECESİ]'dir. Son yerleşim yeri [SON YERLEŞİM YERİ]'dir.
2. Gaip, [KAYBOLMA TARİHİ] tarihinde [KAYBOLMA OLAYI] sırasında ölüm tehlikesi içinde kaybolmuş; kendisinden en son [SON HABER TARİHİ] tarihinde haber alınabilmiştir. Bu tarihten bugüne [GEÇEN SÜRE] geçmiş olup TMK m. 33/1'de aranan süre dolmuştur.
3. [ARAMA ÇALIŞMALARI] yapılmış, ancak gaibin yaşadığına veya nerede olduğuna dair hiçbir bilgiye ulaşılamamıştır. Bu durumda gaibin öldüğü hakkında kuvvetli olasılık bulunmaktadır (TMK m. 32/1).
4. Talep edenin hakları gaibin ölümüne bağlıdır: [HAK SAHİPLİĞİ]. Gaibin hukuki durumunun belirsiz kalması nedeniyle bu haklar kullanılamamakta; bu nedenle talep edenin başvuruda hukuki yararı bulunmaktadır.
5. TMK m. 32/2 uyarınca yetkili mahkeme, gaibin Türkiye'deki son yerleşim yeri mahkemesidir. HMK m. 382/2-(a)-4'te gaiplik kararı çekişmesiz yargı işleri arasında sayılmış olup görevli mahkeme HMK m. 383 gereğince sulh hukuk mahkemesidir.
6. TMK m. 33 uyarınca gaip hakkında bilgisi bulunanların belirli bir sürede bilgi vermeleri için usulüne uygun ve ilk ilândan başlayarak en az altı ay süreli ilânla çağrılmasını, ilândan sonuç alınamazsa gaipliğe karar verilmesini ve kararın ölüm tehlikesinin gerçekleştiği veya son haberin alındığı günden başlayarak hüküm doğurduğunun belirtilmesini talep ederiz (TMK m. 35).
HUKUKİ NEDENLER : TMK m. 31, 32, 33, 34, 35, 131; HMK m. 382, 383, 384 ve ilgili sair mevzuat.
HUKUKİ DELİLLER : Nüfus kayıt örnekleri, kayıp başvurusu ve soruşturma kayıtları, kolluk, AFAD ve konsolosluk yazışmaları, tanık beyanları ve her türlü yasal delil.
SONUÇ VE İSTEM : Yukarıda açıklanan nedenlerle;
1. Gaip hakkında bilgisi bulunanların çağrılması için TMK m. 33 uyarınca en az altı ay süreli ilân yapılmasına,
2. İlândan sonuç alınamaması hâlinde [GAİP AD SOYAD]'ın GAİPLİĞİNE ve kararın ölüm tehlikesinin gerçekleştiği veya son haberin alındığı günden başlayarak hüküm doğurduğunun tespitine,
3. Kararın nüfus müdürlüğüne bildirilmesine,
4. Yargılama giderlerinin talep eden üzerinde bırakılmasına
karar verilmesini saygıyla arz ve talep ederim. [TARİH]
Talep Eden Vekili
Av. [AD SOYAD]
EKLER:
1. Nüfus kayıt örnekleri
2. Kaybolma ve arama çalışmalarına ilişkin belgeler (kayıp başvurusu, soruşturma ve resmî yazışmalar)
3. Hukuki yararı gösteren belgeler (mirasçılık, evlilik, sigorta vb.)
4. Tanık isim ve adres listesi
5. Vekâletname örneği
Bu içerik yalnızca genel bilgilendirme ve örnek amacıyla sunulmaktadır. Her hukuki uyuşmazlığın özellikleri farklıdır. Dilekçenin somut olaya göre bir hukukçu tarafından değerlendirilmesi önerilir.
İlgili İçerikler
Emsal Kararlar
- YargıtayE. 2024/5025, K. 2025/551Vasiyetnamenin açılıp okunması (yabancı mahkeme kısıtlılık kararının tanınması) – Yargıtay 7. Hukuk Dairesi, 2024/5025 E., 2025/551 K.
- YargıtayE. 2026/3604, K. 2026/3250Mirasçılık belgesinin iptali istemi – Yargıtay 7. Hukuk Dairesi, 2026/3604 E., 2026/3250 K.
- YargıtayE. 2024/1673, K. 2025/207Alacak istemi – Yargıtay 7. Hukuk Dairesi, 2024/1673 E., 2025/207 K.
- YargıtayE. 2017/1-1827, K. 2021/625Tenkis davasında terekenin tespiti: yalnızca vasiyetnamedeki malların tespitini istemek keşif delilinden vazgeçme sayılmaz, temlik dışı tereke de belirlenmelidir