Hangi durumlarda kullanılır?
- Ödeme emrine itiraz süresi kaçırıldığı için kesinleşen takipte borçlu gerçekte borçlu olmadığını ileri sürecekse
- Takibe konu borcun daha önce ödendiği, bedelsiz kaldığı veya hiç doğmadığı iddia ediliyorsa
- Senedin teminat amacıyla verildiği ya da anlaşmaya aykırı doldurulduğu ileri sürülüyorsa
- Takip devam ederken icra veznesine yatacak paranın alacaklıya ödenmesinin tedbiren önlenmesi isteniyorsa
Dikkat edilmesi gereken noktalar
- Takipten sonra açılan menfi tespit davası takibi durdurmaz; icra veznesine giren paranın alacaklıya ödenmemesi için alacağın yüzde on beşinden az olmamak üzere teminat karşılığında ihtiyati tedbir istenmelidir (İİK m. 72/3). Takipten önce açılan davada ise aynı oranda teminatla takibin durdurulması talep edilebilir (İİK m. 72/2).
- İspat yükü kural olarak alacaklıdadır; ancak borçlu borcun ödendiğini, senedin bedelsiz kaldığını veya anlaşmaya aykırı doldurulduğunu ileri sürüyorsa bu iddiaları kendisi ve kural olarak yazılı delille ispatlamak zorundadır.
- Davanın reddi hâlinde alacaklının talebiyle borçlu, alacağın yüzde yirmisinden az olmamak üzere tazminata mahkûm edilir (İİK m. 72/4); bu risk dava açılmadan önce değerlendirilmelidir.
- Görevli mahkeme alacağın niteliğine göre asliye hukuk veya asliye ticaret mahkemesidir; ticari nitelikteki menfi tespit davalarında arabuluculuk dava şartıdır (TTK m. 5/A). Yetkili mahkeme, alacaklının yerleşim yeri veya icra takibinin yapıldığı yer mahkemesidir (İİK m. 72/8).
- Borç dava sırasında haciz baskısıyla ödenmişse dava kendiliğinden istirdat davasına dönüşür; takip kesinleştikten sonra ödeme yapılmışsa menfi tespit yerine bir yıl içinde istirdat davası açılmalıdır (İİK m. 72/6-7).
- Dava, takip konusu alacak tutarı üzerinden nispi harca tabidir.
Örnek dilekçe
Köşeli parantez içindeki [ALANLAR] somut olaya göre doldurulmalıdır.
[MAHKEME] ASLİYE HUKUK MAHKEMESİ'NE
İHTİYATİ TEDBİR TALEPLİDİR
DAVACI : [AD SOYAD] (T.C. Kimlik No: [T.C. KİMLİK NO])
[ADRES]
VEKİLİ : Av. [VEKİL ADI]
[ADRES]
DAVALI : [DAVALI ADI] (T.C. Kimlik No: [T.C. KİMLİK NO])
[ADRES]
KONU : [İCRA DAİRESİ] İcra Dairesinin [TAKİP DOSYA NO] esas sayılı dosyasıyla takibe konu edilen [TAKİP TUTARI] TL borç nedeniyle müvekkilin davalıya borçlu olmadığının tespiti ile icra veznesine girecek paranın alacaklıya ödenmemesi için ihtiyati tedbir talebidir.
DAVA DEĞERİ : [DAVA DEĞERİ] TL
AÇIKLAMALAR
1. Müvekkil ile davalı arasında [SÖZLEŞME TARİHİ] tarihli sözleşme ilişkisi kurulmuş; müvekkil, bu sözleşmeden doğan borcuna teminat olmak üzere [BONO DÜZENLEME TARİHİ] düzenleme ve [BONO VADE TARİHİ] vade tarihli, [BONO BEDELİ] TL bedelli bonoyu davalıya vermiştir. Senedin teminat amacıyla verildiği, sözleşmenin ilgili maddesinde açıkça yazılıdır.
2. Müvekkil, sözleşmeden doğan borcunu [ÖDEME TARİHİ] tarihinde banka havalesiyle [ÖDENEN TUTAR] TL olarak tamamen ödemiştir. Ödeme sonrasında teminat senedinin iadesi talep edilmiş; ancak davalı senedi iade etmemiştir.
3. Davalı, borcun ödenmiş olmasına ve senedin teminat niteliğine rağmen, [İCRA DAİRESİ] İcra Dairesinin [TAKİP DOSYA NO] esas sayılı dosyasıyla [TAKİP TARİHİ] tarihinde kambiyo senetlerine özgü haciz yoluyla takip başlatmıştır. Ödeme emri müvekkile [TEBLİĞ TARİHİ] tarihinde tebliğ edilmiş; müvekkil, yurt dışında bulunması nedeniyle beş günlük itiraz süresini kaçırmış ve takip kesinleşmiştir.
4. İİK m. 72/1 uyarınca borçlu, icra takibinden önce veya takip sırasında borçlu bulunmadığını ispat için menfi tespit davası açabilir. Takip kesinleşmiş olsa dahi borçlunun borçlu olmadığını tespit ettirme hakkı devam eder. Müvekkilin borcu sona ermiş olduğundan ve senet teminat amacıyla verildiğinden takip konusu alacak mevcut değildir.
5. Teminat amacıyla verilen senedin kambiyo senedi niteliğiyle takibe konulması hukuka aykırıdır. Senedin teminat niteliği yazılı sözleşmeyle, borcun ödendiği ise banka kayıtlarıyla ispat edilmektedir. Yargıtay'ın yerleşik içtihadı uyarınca senedin teminat amacıyla verildiği ve bedelsiz kaldığı iddiası yazılı delille ispatlanabilir; müvekkil bu yükümlülüğünü yerine getirebilecek durumdadır.
6. Alacak ticari nitelikte olduğundan, dava açılmadan önce [ARABULUCULUK DOSYA NO] sayılı dosya üzerinden arabulucuya başvurulmuş; anlaşma sağlanamaması üzerine [SON TUTANAK TARİHİ] tarihli son tutanak düzenlenmiştir.
7. Takip kesinleşmiş olduğundan müvekkilin malvarlığına haciz uygulanması ve icra veznesine giren paranın alacaklıya ödenmesi hâlinde, davanın kabulü durumunda müvekkilin paranın iadesinde ciddi güçlükle karşılaşacağı açıktır. İİK m. 72/3 uyarınca, alacağın yüzde on beşinden az olmamak üzere [TEMİNAT TUTARI] TL teminat karşılığında, icra veznesine girecek paranın alacaklıya ödenmemesi yönünde ihtiyati tedbir kararı verilmesi gerekmektedir.
8. Davalı, borcun ödendiğini bilmesine rağmen senedi takibe koyduğundan kötü niyetlidir; İİK m. 72/5 uyarınca davalının alacağın yüzde yirmisinden az olmamak üzere tazminata mahkûm edilmesi talep edilmektedir.
HUKUKİ NEDENLER : 2004 sayılı İİK m. 72, 169a; 6098 sayılı TBK m. 131; 6102 sayılı TTK m. 5/A, 778; 6100 sayılı HMK m. 389 vd. ve ilgili sair mevzuat.
HUKUKİ DELİLLER : [İCRA DAİRESİ] İcra Dairesinin [TAKİP DOSYA NO] esas sayılı takip dosyası, [SÖZLEŞME TARİHİ] tarihli sözleşme, banka dekontu ve hesap hareketleri, taraflar arasındaki yazışmalar, ticari defterler, arabuluculuk son tutanağı, bilirkişi incelemesi, tanık beyanları, yemin ve her türlü yasal delil.
SONUÇ VE İSTEM : Yukarıda açıklanan nedenlerle;
1. Öncelikle, İİK m. 72/3 uyarınca gösterilecek teminat karşılığında, [İCRA DAİRESİ] İcra Dairesinin [TAKİP DOSYA NO] esas sayılı dosyasında icra veznesine girecek paranın alacaklıya ödenmemesi yönünde ihtiyati tedbir kararı verilmesine,
2. Müvekkilin, takibe konu [TAKİP TUTARI] TL ve ferileri yönünden davalıya borçlu olmadığının tespitine,
3. Davalının, alacağın yüzde yirmisinden az olmamak üzere kötü niyet tazminatına mahkûm edilmesine,
4. Yargılama giderleri ile vekâlet ücretinin davalıya yükletilmesine
karar verilmesini saygıyla arz ve talep ederim. [TARİH]
Davacı Vekili
Av. [VEKİL ADI]
EKLER:
1. Takip dosyası örneği (takip talebi, ödeme emri ve tebligat)
2. [SÖZLEŞME TARİHİ] tarihli sözleşme
3. Ödemeye ilişkin banka dekontu ve hesap dökümü
4. Taraflar arasındaki yazışmalar
5. Arabuluculuk son tutanağı ([SON TUTANAK TARİHİ])
6. Vekâletname
Bu içerik yalnızca genel bilgilendirme ve örnek amacıyla sunulmaktadır. Her hukuki uyuşmazlığın özellikleri farklıdır. Dilekçenin somut olaya göre bir hukukçu tarafından değerlendirilmesi önerilir.
İlgili İçerikler
Emsal Kararlar
- YargıtayE. 2017/19-832, K. 2019/459Menfi tespit davasında ispat yükü: nakden kaydı içeren bonoda bedelsizlik iddiası borçlu tarafından ispatlanır
- YargıtayE. 2024/6473, K. 2025/1529İmzalı boş senedin anlaşmaya aykırı doldurulduğu iddiası yazılı delille ve borçlu tarafından ispatlanmalıdır
- YargıtayE. 2024/301, K. 2025/933Haciz baskısıyla ödenen para için menfi tespit değil istirdat davası açılmalıdır
- Bölge Adliye MahkemesiE. 2022/1353, K. 2022/1534Kambiyo senedine dayalı takipten sonra açılan menfi tespit davasında icra veznesindeki paranın alacaklıya ödenmemesi yönünde ihtiyati tedbir – Gaziantep BAM 11. Hukuk Dairesi, 2022/1353 E., 2022/1534 K.