Belediye Hizmet Kusuru ve Tazminat Davası: Süre, Başvuru ve İspat

Geceleyin açık rögara düşen yaya, sağanak yağışta altyapı yetersizliği nedeniyle su basan işyeri, budanmamış ağacın devrilmesi sonucu hasar gören araç... Bu olayların ortak noktası, zararın bir belediye hizmetinin eksik veya hatalı işlemesinden doğmuş olabilmesidir. İdare hukukunda bu durum "hizmet kusuru" olarak adlandırılır ve tazminat davası idare mahkemesinde açılır. Yine de dava açılmadan önce zorunlu bir başvuru yapılması ve kısa hak düşürücü sürelere uyulması gerekir. Bu yazı, belediyenin sorumluluğunu ve davanın işleyişini özetler.

Belediyenin sorumluluğu: hizmet kusuru ve kusursuz sorumluluk

Anayasa'nın 125. maddesine göre idare, kendi eylem ve işlemlerinden doğan zararı ödemekle yükümlüdür. Belediyeler, mahallî müşterek nitelikte olmak şartıyla imar, su ve kanalizasyon, ulaşım gibi kentsel altyapı; çevre ve çevre sağlığı, temizlik ve katı atık; zabıta, itfaiye, acil yardım, kurtarma; şehir içi trafik; defin ve mezarlıklar; ağaçlandırma, park ve yeşil alanlar gibi hizmetleri yapmak veya yaptırmakla görevlidir (5393 sayılı Belediye Kanunu m. 14). Atık su ve yağmur suyunun uzaklaştırılması da belediyenin yetkileri arasındadır (m. 15).

Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulu hizmet kusurunu, idarenin yürütmekle görevli olduğu hizmetin kuruluşunda, düzenlenişinde veya işleyişindeki nesnel bozukluk, aksaklık veya boşluk olarak tanımlamış; hizmetin kötü, geç veya hiç işlememesinin bu kusuru doğurduğunu belirtmiştir. Bu kusur, görevlinin kişisel kusurundan bağımsız, nesnel ve anonim bir niteliğe sahiptir. Danıştay Sekizinci Dairesi bir kararında, kamu idarelerinin yürüttükleri hizmetin işleyişini sürekli kontrol etmek ve gerekli önlemleri almakla yükümlü olduğunu, bu yükümlülüğün gereği gibi yerine getirilmemesinden doğan zararların hizmeti yürütmekle yükümlü idarece karşılanması gerektiğini vurgulamıştır; yoğun yağış ve altyapı yetersizliği nedeniyle işyerinde meydana gelen su baskını bu bağlamda ele alınmıştır. Kusur bulunmasa bile risk, sosyal risk veya fedakârlığın denkleştirilmesi gibi ilkeler nedeniyle idarenin kusursuz sorumluluğu da gündeme gelebilir. Kamu görevlisinin sorumluluğu ve rücu için kamu görevlisinin hukuki sorumluluğu yazımıza bakabilirsiniz.

Tam yargı davası ve zorunlu ön başvuru

Belediyenin eyleminden doğan zararlar için açılan dava, İYUK m. 2/1-b kapsamındaki tam yargı davasıdır. İdari işlemden (örneğin yıkım veya ruhsat iptali) doğan zararlar için iptal davasıyla birlikte ya da iptal kararından sonra tam yargı davası açılabilir (m. 12). İdari eylemlerden doğan zararlarda ise dava açmadan önce, eylemi yazılı bildirim üzerine veya başka suretle öğrenme tarihinden itibaren bir yıl ve her hâlde eylem tarihinden itibaren beş yıl içinde ilgili idareye başvurarak haklarınızın yerine getirilmesini istemeniz gerekir. Başvurunun kısmen veya tamamen reddi hâlinde, ret işleminin tebliğini izleyen günden itibaren; istek hakkında otuz gün içinde cevap verilmezse bu sürenin bittiği tarihten itibaren, dava süresi içinde dava açılabilir (m. 13). Dava süresi altmış gündür.

Zararın veya illiyet bağının eylemden sonra ortaya çıktığı olaylarda bu sürelerin nasıl hesaplanacağı tartışmalıdır. Danıştay Dördüncü Dairesi bir kararında m. 13'ün yargıya başvuru hakkını ortadan kaldırmayacak ancak maddeyi işlevsiz de bırakmayacak biçimde yorumlanması gerektiğini vurgulamıştır; bu karar karşı oyla verildiğinden süre savunmasının her olayda ayrıca değerlendirilmesi gerekir. En güvenli yol, olayı öğrendiğiniz tarihten sonra gecikmeden idareye yazılı başvurmaktır.

Başvurunun dilekçede olay tarihini, yerini, zararı ve talep edilen tutarı içermesi, tarih ve sayısıyla belgelenmesi şarttır. Yetkili mahkeme, zararı doğuran idari uyuşmazlığı çözümlemeye yetkili mahkeme; yoksa hizmetin görüldüğü veya eylemin yapıldığı yer; bunlar da yoksa davacının ikametgâhının bulunduğu yer idare mahkemesidir (m. 36). Hangi belediyenin (büyükşehir veya ilçe) ve hangi kurumun sorumlu olduğunun doğru belirlenmesi, davanın hasım yönünden reddedilmemesi için önemlidir. Başvuru ve dava süreleri için idari yargıda dava açma süreleri yazımıza, dilekçe örneği için tam yargı tazminat dava dilekçesi örneğine bakabilirsiniz.

Kusur oranı ve sorumluluğun paylaşılması

Zarar tek bir kurumdan kaynaklanmayabilir. Danıştay önüne gelen bir dosyada, yüksek gerilim hattı yakınındaki olayda bilirkişi raporu belediye, elektrik iletim şirketi ve mağdur arasında kusur oranı belirlemiş ve tazminat bu orana göre hükme bağlanmıştır. Bu nedenle davada keşif ve bilirkişi incelemesi istenmeli, kusur dağılımına ilişkin iddialar somut olarak ileri sürülmelidir. Özel kişilere (müteahhit, yüklenici) karşı açılacak tazminat davaları ise adli yargıda görülür; iki davada da aynı zararın ikinci kez tahsil edilmemesi gerekir.

Tazminat kalemleri, faiz ve ödeme

İstenebilecek maddi zarar kalemleri arasında tedavi giderleri, geçici ve sürekli iş göremezlik, eşya ve işyeri zararı, kâr kaybı ve ölüm hâlinde destekten yoksun kalma bulunur; ayrıca manevi tazminat da istenebilir. Dilekçede "fazlaya ilişkin haklar saklı kalmak kaydıyla" şimdilik düşük bir tutar belirtilip bilirkişi raporuyla artırılabilir; ancak harç yatırma yükümlülüğü ve süre kuralları gözetilmelidir. Faiz başlangıcı (olay tarihi, idareye başvuru tarihi veya dava tarihi) talepte açıkça yazılır; faiz oranı 3095 sayılı Kanun'a göre belirlenir ve zaman içinde değişebilir.

Mahkeme kararından sonra hükmedilen tutar, davacının veya vekilinin idareye yazılı bildireceği banka hesap numarasına, bildirim tarihinden itibaren otuz gün içinde yatırılmak zorundadır; idare karara uymazsa tazminat davası açılabilir (İYUK m. 28). Tazminat davalarında idare, kararın tebliği ile ödeme tarihi arasındaki süre için tecil faizi oranında faiz öder; ancak kararın davacıya tebliğinden banka hesap numarasının idareye bildirildiği tarihe kadar geçen süre için faiz işlemez. Bu nedenle hesap numarasını yazılı olarak ve vakit kaybetmeden bildirmek önem taşır.

Deliller

• Olay yeri fotoğraf ve videoları; olay anında düzenlenen zabıta, itfaiye veya kolluk tutanakları.
• Hastane kayıtları, adli tıp ve iş göremezlik raporları, fatura ve gider belgeleri.
• Belediyeye daha önce yapılmış şikâyet ve uyarı kayıtları (altyapının bilinen bir sorun olduğunu göstermesi bakımından), meteoroloji verileri, onaylı projeler.
• Tanık beyanları, keşif ve bilirkişi incelemesi.

Sık yapılan hatalar

• İYUK m. 13 başvurusunu yapmadan dava açmak veya başvuruyu tarihsiz bırakmak.
• Bir yıllık öğrenme ve beş yıllık eylem süresini kaçırmak.
• Yanlış belediyeyi veya kurumu hasım göstermek.
• Olay yerinin değişmesinden önce delil toplamamak ve keşif talep etmemek.
• Kusur oranlarını ve mağdurun müterafik kusurunu dilekçede dikkate almamak.

Sonuç

Belediyenin hizmet kusuruna dayalı tazminat davalarında başarı, hizmet kusurunun ve illiyet bağının belgelerle gösterilmesine, zorunlu ön başvurunun süresinde yapılmasına ve doğru hasımla dava açılmasına bağlıdır. Zararın niteliği, olayın tarihleri ve kusur dağılımı her dosyada farklı olduğundan, bu yazı bireysel hukuki değerlendirmenin yerini tutmaz. Alanla ilgili diğer içerikler için idare ve vergi hukuku sayfasına bakabilirsiniz.