Konkordato Nedir, Kimler Başvurabilir?

Konkordato, ödeme güçlüğüne düşen borçlunun alacaklılarıyla anlaşarak borçlarına vade verilmesini veya borçlarından indirim yapılmasını sağladığı, mahkeme denetiminde yürüyen bir yapılandırma yoludur. Çoğu zaman iflasın alternatifi olarak anılır; ancak şartları ağırdır ve süreç komiser denetimi altında ilerler. Bu yazıda konkordatonun ne olduğunu, kimlerin başvurabileceğini, mühlet sürecini ve alacaklıların oyuyla tasdik aşamasını anlatıyoruz.

Konkordato nedir?

Konkordato, borçlunun alacaklılarına sunduğu ödeme planının alacaklıların çoğunluğunca kabul edilmesi ve mahkemece tasdik edilmesiyle, projeden etkilenen tüm alacaklılar bakımından bağlayıcı hâle gelmesidir. Kanun amacı, borçlara vade verilmesi veya borçlarda indirim yapılması yoluyla borçların ödenebilmesi ve muhtemel bir iflasın önlenmesi olarak tanımlar (İİK m. 285).

Üç temel tür vardır. Adi konkordatoda borçlu malvarlığını elinde tutar ve ödeme planına göre borçlarını öder. Malvarlığının terki suretiyle konkordatoda alacaklılara, borçlunun malvarlığı üzerinde tasarruf etme ve bu malları üçüncü kişiye devretme yetkisi verilir (İİK m. 309/a ve devamı). İflastan sonra konkordato ise iflası açılmış bir borçlunun iflasın kaldırılması için başvurduğu yoldur (İİK m. 309). Uygulamada en sık karşılaşılan tür adi konkordatodur.

Kimler başvurabilir ve hangi belgeler gerekir?

Başvuru şartı, borçlunun borçlarını vadesi geldiği hâlde ödeyememesi ya da vadesinde ödeyememe tehlikesi altında bulunmasıdır. Kanun metni "herhangi bir borçlu"dan söz eder ve tacir olma şartı aramaz; iflasa tabi olan ve olmayan borçlular için yetkili mahkemeyi ayrı ayrı belirler (İİK m. 285/3). Yetkili ve görevli mahkeme asliye ticaret mahkemesidir: iflasa tabi borçlularda borçlunun muamele merkezinin bulunduğu yerdeki, diğer borçlularda yerleşim yerindeki mahkeme.

Başvuruyu yalnızca borçlu yapmaz. İflas talebinde bulunabilecek her alacaklı, gerekçeli bir dilekçeyle borçlu hakkında konkordato işlemlerinin başlatılmasını isteyebilir. Bu durumda belge ve kayıtların hazırlanması için gereken masraf alacaklı tarafından karşılanır; borçlu belgeleri mahkemenin verdiği makul sürede eksiksiz sunmazsa geçici mühlet verilmez ve talep reddedilir (İİK m. 287/2). Başvuran taraf, Adalet Bakanlığı tarifesinde belirtilen konkordato gider avansını da yatırmak zorundadır.

Başvuruya eklenecek belgeler

Mahkeme, geçici mühleti ancak İİK m. 286'daki belgelerin eksiksiz bulunduğunu tespit ettiğinde verir. Başlıca belgeler şunlardır:

• Borçların hangi oran ve vadede ödeneceğini, alacaklıların alacaklarından ne ölçüde vazgeçeceğini, mevcut malların satılıp satılmayacağını ve faaliyetin devamı için gereken mali kaynağın nasıl sağlanacağını gösteren konkordato ön projesi
• Bilanço, gelir tablosu, nakit akım tablosu ve aktiflerin muhtemel satış fiyatları üzerinden hazırlanan ara bilanço gibi malvarlığı belgeleri
• Alacaklıları, alacak miktarlarını ve imtiyaz durumlarını gösteren liste
• Teklife göre alacaklıların eline geçecek miktarla iflas hâlinde geçebilecek miktarı karşılaştıran tablo
• Teklifin gerçekleşeceği konusunda makul güvence veren, bağımsız denetim kuruluşunca hazırlanmış denetim raporu

Mühlet süreci: geçici mühlet, kesin mühlet ve komiser

Belgeler eksiksizse mahkeme derhâl geçici mühlet verir ve bir geçici konkordato komiseri görevlendirir. Geçici mühlet üç aydır; en fazla iki ay uzatılabilir ve toplam süre beş ayı geçemez (İİK m. 287). Geçici mühlet, kesin mühletin sonuçlarını doğurur; karar ilan edilir ve alacaklılar ilandan itibaren yedi gün içinde itiraz edebilir (İİK m. 288).

Kesin mühlet kararı geçici mühlet içinde verilir. Konkordatonun başarıya ulaşması mümkün görülürse borçluya bir yıllık kesin mühlet tanınır; güçlük arz eden özel durumlarda bu süre altı aya kadar uzatılabilir (İİK m. 289). Komiser borçlunun faaliyetlerine nezaret eder, alacakların bildirilmesi için yapılan ilanla alacaklılara on beş günlük süre verir ve projeyi görüşmek üzere alacaklılar toplantısını düzenler (İİK m. 290, 299 ve 301). Geçici mühlete ve tedbirlere ilişkin kararlara karşı kanun yoluna başvurulamaz; bir istinaf mahkemesi, konkordato dosyasındaki mühlet ve tedbir niteliğindeki ara kararlara yönelik başvuruları bu gerekçeyle usulden reddetmiştir.

Mühletin sonuçları

Mühlet, borçlu ve alacaklılar bakımından önemli sonuçlar doğurur:

• Takipler: Kamu alacakları dahil borçluya karşı yeni takip yapılamaz, önceki takipler durur; ihtiyati haciz ve tedbir kararları uygulanmaz; takip işlemiyle kesilebilen zamanaşımı ve hak düşürücü süreler işlemez. Yalnızca birinci sıradaki imtiyazlı alacaklar için haciz yoluyla takip yapılabilir (İİK m. 294).
• Rehinli alacaklılar: Rehnin paraya çevrilmesi yoluyla takip başlatılabilir, fakat muhafaza tedbiri alınamaz ve rehinli mal satılamaz. Malın işletmece kullanılmaması veya değerinin düşecek olması gibi hâllerde mahkeme satışa izin verebilir (İİK m. 295).
• Sözleşmeler: Faaliyetin devamı için önem taşıyan sözleşmelerin devamı esastır; konkordato talebi tek başına fesih sebebi sayılamaz (İİK m. 296).
• Borçlunun yetkileri: Borçlu komiser nezaretinde işlerine devam eder. Mahkeme izni olmadan rehin tesis edemez, kefil olamaz, ivazsız tasarruf yapamaz, taşınmazını ve işletme için önemli taşınırlarını devredemez; aksi hâlde işlemler hükümsüzdür (İİK m. 297).

Alacaklılar toplantısı, oy çoğunluğu ve tasdik

Komiser, projeyi müzakere etmek üzere alacaklıları ilanla toplantıya çağırır. Oylamaya yalnızca projeden etkilenen alacaklılar katılır; birinci sıradaki imtiyazlı alacaklar ile borçlunun eşi ve çocuğunun, borçlunun ve eşinin anne, baba ve kardeşlerinin alacakları çoğunluk hesabında dikkate alınmaz. Proje, kaydedilmiş alacaklıların ve alacakların yarısını aşan çoğunlukla ya da alacaklıların dörtte birini ve alacakların üçte ikisini aşan çoğunlukla imzalanırsa kabul edilmiş sayılır (İİK m. 302).

Kabul edilen projeyi mahkeme inceler. Tasdik için, adi konkordatoda teklif edilen tutarın iflas hâlinde alacaklıların eline geçecek muhtemel miktardan fazla olması, teklifin borçlunun kaynaklarıyla orantılı bulunması, çoğunluğun sağlanması, birinci sıradaki imtiyazlı alacakların ödenmesinin güvenceye bağlanması ve yargılama giderleriyle harcın depo edilmesi gerekir (İİK m. 305). Tasdik kararına karşı borçlu ve talep eden alacaklı kararın tebliğinden, itiraz eden diğer alacaklılar tasdik kararının ilanından itibaren iki hafta içinde istinafa başvurabilir; bölge adliye mahkemesi kararına karşı da iki hafta içinde temyiz yolu açıktır (İİK m. 308/a).

Proje tasdik edilmezse talep reddedilir; borçlu iflasa tabi ve iflas sebebi varsa mahkeme resen iflasa karar verebilir (İİK m. 308). Tasdik edilen konkordato, borçlunun ödemelerini aksatması hâlinde ilgili alacaklının talebiyle kısmen, kötü niyetle sakatlanmışsa tamamen feshedilebilir (İİK m. 308/e ve 308/f).

Sık yapılan hatalar

• Belgeleri veya bağımsız denetim raporunu eksik hazırlayarak geçici mühleti kaybetmek.
• Mali kaynağı belirsiz, gerçekçi olmayan bir ön proje sunmak.
• Mühlet sırasında mahkeme izni almadan rehin vermek, kefil olmak veya taşınmaz devretmek.
• Komiserin talimatlarına uymamak ya da mali durumu eksik göstermek; bu hâl iflasa kadar gidebilir.
• Alacaklı olarak alacağı on beş günlük süre içinde bildirmemek; bilançoda kayıtlı değilse müzakerelere kabul edilmezsiniz (İİK m. 299).
• Konkordatonun kefilin veya birlikte sorumlu kişinin borcunu ortadan kaldırdığını sanmak.
• Mühlet ilanından sonraki yedi günlük itiraz süresini ve tasdik kararına karşı iki haftalık istinaf süresini kaçırmak.

Sonuç

Konkordato, ödeme güçlüğündeki borçlu için iflasa gitmeden borçları yeniden yapılandırma imkânı sağlar; ancak belgelerin eksiksizliği, projenin gerçekçiliği ve mühlet boyunca komiser denetimine uyum sürecin kaderini belirler. Başvuru hem borçlu hem de belirli koşullarda alacaklı tarafından yapılabilir, mühlet takipleri durdurur ve proje alacaklıların kanunda aranan çoğunluğuyla kabul edilip mahkemece tasdik edilmedikçe bağlayıcı olmaz. Alacaklılar için ise alacağın süresinde bildirilmesi, oy kullanılması ve tasdik aşamasında itiraz hakkının zamanında kullanılması haklarını korumanın temel yoludur.