Babalık Davası

Evlilik içinde doğan çocuğun babası kanun gereği kocadır. Evlilik dışında doğan çocuk için ise böyle bir karine yoktur. Çocuk ile baba arasındaki soybağı, babanın tanımasıyla ya da babalık davasında hâkim hükmüyle kurulur (TMK m. 282/2). Soybağı kurulduğunda çocuk babasının adını taşır; nafaka, bakım ve miras gibi haklar da doğar. Bu yazıda babalık davasının koşullarını, sürelerini ve sonuçlarını anlatıyoruz.

Babalık davası ne zaman gerekir?

Çocuk ile ana arasındaki soybağı doğumla kurulur; baba ile soybağı ise ana ile evlilik, tanıma veya hâkim hükmüyle kurulur (TMK m. 282). Baba çocuğu tanımak istiyorsa dava gerekmez: Tanıma, babanın nüfus memuruna veya mahkemeye yazılı başvurusu ya da resmî senette veya vasiyetnamesinde yapacağı beyanla olur (TMK m. 295). Ana ve baba sonradan birbiriyle evlenirse de çocuk kendiliğinden evlilik içinde doğan çocuklara ilişkin hükümlere tâbi olur (TMK m. 292).

Baba çocuğu tanımıyor, bilinmiyor ya da ölmüşse babalık davası açılır. Çocuk başka bir erkekle, örneğin annenin kocasıyla soybağı içindeyse bu bağ geçersiz kılınmadıkça çocuk tanınamaz (TMK m. 295/3); bu durumda önce soybağının reddi davası gündeme gelir.

Kimler, kime karşı ve nerede dava açar?

Çocuk ile baba arasındaki soybağının mahkemece belirlenmesini ana ve çocuk isteyebilir. Dava babaya, baba ölmüşse mirasçılarına karşı açılır. Babalık davası Cumhuriyet savcısına ve Hazineye; dava ana tarafından açılmışsa kayyıma, kayyım tarafından açılmışsa anaya ihbar edilir (TMK m. 301). Dava aile mahkemesinde, taraflardan birinin dava veya doğum sırasındaki yerleşim yeri mahkemesinde görülür (TMK m. 283; 4787 sayılı Kanun m. 4).

Süre: ana ve çocuk bakımından fark

Babalık davası çocuğun doğumundan önce veya sonra açılabilir. Ananın dava hakkı, doğumdan başlayarak bir yıl geçmekle düşer. Çocuk ile başka bir erkek arasında soybağı ilişkisi varsa bir yıllık süre bu ilişkinin ortadan kalktığı tarihte işlemeye başlar. Bir yıllık süre geçtikten sonra gecikmeyi haklı kılan sebepler varsa, sebebin ortadan kalkmasından başlayarak bir ay içinde dava açılabilir (TMK m. 303).

Anayasa Mahkemesi, çocuğun dava hakkına ilişkin süreyi düzenleyen fıkrayı iptal etmiş, gecikmeyi haklı kılan sebeplere bağlı bir aylık süreyi de çocuk yönünden iptal etmiştir. Bu nedenle çocuk tarafından veya çocuk adına açılan babalık davalarında hak düşürücü süre uygulanmamaktadır. Çocuğun dava hakkı ananınkinden bağımsız olduğundan, ananın süresi geçmiş olsa bile çocuk adına dava açılıp açılamayacağı somut olayda ayrıca değerlendirilmelidir. Süre geçtikten sonra da tanıma veya ana ile babanın sonradan evlenmesi gibi başka yollarla soybağı kurulabilir (TMK m. 292, 295).

İspat: karine ve DNA incelemesi

Davalının, çocuğun doğumundan önceki üç yüzüncü gün ile yüz sekseninci gün arasında ana ile cinsel ilişkide bulunmuş olması babalığa karine sayılır. Bu süre dışında olsa bile fiilî gebe kalma döneminde davalının ana ile cinsel ilişkide bulunduğu tespit edilirse aynı karine geçerli olur. Davalı, çocuğun babası olmasının olanaksızlığını veya bir üçüncü kişinin baba olma olasılığının kendisininkinden daha fazla olduğunu ispatlarsa karine geçerliliğini kaybeder (TMK m. 302).

Soybağı davalarında hâkim maddî olguları kendiliğinden araştırır ve delilleri serbestçe takdir eder. Taraflar, soybağının belirlenmesinde zorunlu olan ve sağlık yönünden tehlike yaratmayan incelemelere katlanmakla yükümlüdür; davalı rıza göstermezse hâkim bundan beklenen sonucu onun aleyhine doğmuş sayabilir (TMK m. 284). Hukuk Muhakemeleri Kanunu da haklı sebep olmaksızın bu yükümlülüğe uyulmazsa kan veya doku incelemesinin zor kullanılarak yapılmasına imkân verir (HMK m. 292). Uygulamada belirleyici delil, mahkeme kararıyla yapılan DNA incelemesidir; mesajlar, fotoğraflar ve tanık anlatımları ise ilişkinin varlığını ve gebe kalma dönemini göstermek için kullanılır.

Davanın sonuçları ve ananın mali hakları

Babalık hükmü kesinleştiğinde çocuk, babasının hanesine baba adı ve soyadı ile nakledilir (5490 sayılı Nüfus Hizmetleri Kanunu m. 28/4). Ana ve baba evli olmadığından velayet anaya aittir (TMK m. 337); baba ise velayeti altında bulunmayan çocukla uygun kişisel ilişki kurulmasını isteyebilir (TMK m. 323). Soybağının kurulmasıyla çocuk babanın birinci derece yasal mirasçısı olur ve diğer çocuklarla eşit paylarda mirasçılık hakkı kazanır (TMK m. 495). Çocuğun bakım, eğitim ve korunma giderleri ana ve baba tarafından karşılanır (TMK m. 327) ve babanın bu giderlere gücü oranında katılması nafaka ile sağlanır.

Babalık davasıyla birlikte nafaka da istenebilir. Hâkim babalık olasılığını kuvvetli bulursa hükümden önce çocuğun ihtiyaçları için uygun bir nafakaya karar verebilir (TMK m. 333); soybağı tespit edilirse davalının uygun nafaka miktarını depo etmesine veya geçici olarak ödemesine de hükmedilebilir (TMK m. 332/2).

Ana, babalık davası ile birlikte veya ayrı olarak baba ya da mirasçılarından doğum giderlerini, doğumdan önceki ve sonraki altışar haftalık geçim giderlerini ve gebelik ile doğumun gerektirdiği diğer giderleri isteyebilir. Çocuk ölü doğmuş olsa bile hâkim bu giderlerin karşılanmasına karar verebilir (TMK m. 304).

Çocuk adına nafaka davası ve güvence

Küçüğe fiilen bakan ana veya baba, diğerine karşı çocuk adına nafaka davası açabilir; ayırt etme gücüne sahip küçük de nafaka davası açabilir (TMK m. 329). Nafaka miktarı çocuğun ihtiyaçları ile ana ve babanın hayat koşulları ve ödeme güçleri dikkate alınarak belirlenir ve her ay peşin ödenir (TMK m. 330). Baba nafaka yükümlülüklerini sürekli ve ısrarla yerine getirmezse ya da kaçma hazırlığı içindeyse hâkim, gelecekteki nafaka yükümlülüklerine ilişkin güvence verilmesine karar verebilir (TMK m. 334).

Yabancı unsurlu durumlar

Ana, baba veya çocuktan biri yabancı uyrukluysa soybağının kuruluşu, çocuğun doğum anındaki millî hukukuna, kurulamaması hâlinde çocuğun mutad meskeni hukukuna tâbidir (MÖHUK m. 16). Bu nedenle farklı uyruklu ebeveynlerin çocuklarında hangi hukukun uygulanacağı baştan değerlendirilmeli; yurt dışında düzenlenen belgeler onaylı tercümeleriyle mahkemeye sunulmalıdır.

Sık yapılan hatalar

• Ananın bir yıllık süreyi kaçırması; sürenin doğumdan başladığını unutması.
• Çocuğun başka bir erkekle soybağı bulunduğunu fark etmeden doğrudan babalık davası açmak.
• Yalnızca mesaj ve tanık anlatımına güvenip mahkeme kararıyla DNA incelemesi talep etmemek.
• Dava dilekçesinde çocuk nafakasını ve ananın doğum ile geçim giderlerine ilişkin mali haklarını istememek.
• Babanın tanıma seçeneğini değerlendirmemek; tanıma gerçekleşirse dava gerekmeyebilir.
• Baba öldükten sonra davanın mirasçılara karşı açılması gerektiğini bilmemek.

Sonuç

Babalık davası, evlilik dışında doğan çocuk ile baba arasında hukuki bağı kuran dava türüdür. Ana ve çocuk açabilir; ananın bir yıllık süresi dikkatle izlenmelidir. Babalık karinesi ve mahkeme kararıyla yapılan DNA incelemesi ispatın merkezindedir. Soybağı kurulduğunda nafaka, bakım, soyadı ve miras gibi sonuçlar doğduğundan, dilekçede bu taleplerin birlikte ileri sürülmesi sürecin sağlıklı yürümesini sağlar.