Mirasın Paylaşılması Davası

Mirasçılar anlaşabiliyorsa miras bir sofra masasında, birkaç sayfalık bir sözleşmeyle paylaşılır. Anlaşamıyorlarsa elbirliği mülkiyeti uzun yıllar sürebilir; ev kullanılamaz, tarla işlenemez, kira geliri kimsenin eline geçmez. Türk Medeni Kanunu bu kilitlenmeyi çözmek için her mirasçıya mahkemeden paylaşma isteme hakkı tanır. Bu yazıda mirasın paylaşılması davasının hukuki çerçevesini, şartlarını ve pratik sorunlarını ele alıyoruz.

Hukuki dayanak: paylaşmayı her zaman isteme hakkı

Sözleşme veya kanun gereği ortaklığı sürdürmekle yükümlü olmadıkça, mirasçılardan her biri her zaman mirasın paylaşılmasını isteyebilir. Her mirasçı, terekedeki belirli malların aynen, olanak yoksa satış yoluyla paylaştırılmasına karar verilmesini sulh mahkemesinden talep edebilir (TMK m. 642). Mirasçılardan birinin istemi üzerine hâkim, terekenin tamamını ve terekedeki malların her birini göz önünde tutarak, olanak varsa taşınmazlardan her birinin tamamını bir mirasçıya vermek suretiyle paylaştırmayı yapar; mirasçılara verilen taşınmazların değerleri arasındaki fark para ödenmesi yoluyla giderilerek miras payları arasında denkleştirme sağlanır.

Paylaşmanın hemen yapılması malın veya terekenin değerini önemli ölçüde azaltacaksa sulh hâkimi, mirasçılardan birinin istemi üzerine paylaşmanın ertelenmesine karar verebilir (TMK m. 642/3). Doğmamış bir mirasçı (cenin) bulunuyorsa paylaşma doğuma kadar ertelenir (TMK m. 643).

Anlaşmayla paylaşma

Dava açmadan önce anlaşma yolu çoğu zaman daha hızlı ve daha az masraflıdır. Payların oluşturulup fiilen alınması ya da mirasçılar arasında yapılan yazılı paylaşma sözleşmesi mirasçıları bağlar; paylaşma sözleşmesinin geçerliliği yazılı şekilde yapılmasına bağlıdır (TMK m. 676). Taşınmazlarda tapuda tescil için işlemin ayrıca tapu müdürlüğünde yapılması gerekir. Paylaşma sözleşmesinin geçersizliğine borçlar hukukunun genel hükümleri uygulanır (TMK m. 680). Paylaşmadan sonra bile mirasçılar, alacaklının rıza göstermediği tereke borçlarından beş yıl boyunca müteselsilen sorumlu kalır (TMK m. 681; Tereke Borçları ve Mirasçıların Sorumluluğu).

Dava şartı: arabuluculuk

6325 sayılı Hukuk Uyuşmazlıklarında Arabuluculuk Kanunu m. 18/B uyarınca, taşınır ve taşınmazların paylaştırılmasına ve ortaklığın giderilmesine ilişkin uyuşmazlıklarda dava açılmadan önce arabulucuya başvurulması 1 Eylül 2023'ten itibaren dava şartıdır. Uygulamada mirasın paylaşılması davaları da bu kapsamda değerlendirilmekte ve dava dilekçesine arabuluculuk son tutanağı eklenmesi aranmaktadır; tutanak sunulmazsa mahkeme kesin süre verir ve süre içinde sunulmazsa dava usulden reddedilir.

Başvuru, yetkili mahkemenin bulunduğu yerdeki arabuluculuk bürosuna yapılır; arabulucu görevlendirildiği tarihten itibaren üç hafta içinde süreci sonuçlandırır, zorunlu hâllerde bu süre en fazla bir hafta uzatılabilir. Büroya başvurudan son tutanağın düzenlendiği tarihe kadar zamanaşımı ve hak düşürücü süreler işlemez. Kapsamla ilgili bir tereddüt varsa temkinli yol, davadan önce arabulucuya başvurmaktır.

Görev, yetki ve taraflar

• Görev: Taşınır veya taşınmaz mal ya da hakkın paylaştırılmasına ilişkin davalara sulh hukuk mahkemesi bakar (HMK m. 4).
• Yetki: Terekenin paylaşılması, paylaşma sözleşmesinin geçersizliği, ölüme bağlı tasarrufların iptali ve tenkisi, miras sebebiyle istihkak ve mirasçılar arasındaki yönetim davalarında ölenin son yerleşim yeri mahkemesi kesin yetkilidir (HMK m. 11; TMK m. 576). Yabancılık unsuru bulunan dosyalarda yetki için ayrıca MÖHUK m. 43'e bakılır.
• Taraflar: Davanın tarafları bütün mirasçılardır. Ölmüş bir mirasçı varsa onun mirasçıları, mirasçılık belgesi alınarak davaya dahil edilir (Mirasçılık Belgesi Nasıl Alınır?). Mirasçılardan biri payını başkasına devretmişse devralan, paylaşmaya katılma yetkisi kazanmaz; yalnızca paylaşma sonunda özgülenen payı isteme hakkına sahiptir (TMK m. 677).

Davadan önce terekenin kapsamı belirsizse terekenin tespiti ve gerekirse korunması istenebilir (TMK m. 589 vd.; Terekenin Tespiti Talebi). Dava dilekçesi örneği için Mirasın Paylaşılması Dava Dilekçesi sayfasına bakabilirsiniz.

Paylaşma nasıl yapılır? (TMK m. 646-658)

• Mirasbırakanın kuralları: Mirasbırakan ölüme bağlı tasarrufla paylaşma usulü ve payların oluşturulması hakkında kurallar koymuşsa bunlar mirasçıları bağlar; tereke malının bir mirasçıya özgülenmesi aksi anlaşılmadıkça yalnızca paylaştırma kuralıdır (TMK m. 647).
• Eşitlik ve borçlar: Mirasçılar tereke malları üzerinde eşit hakka sahiptir; her mirasçı tereke borçlarının paylaşmadan önce ödenmesini veya güvenceye bağlanmasını isteyebilir (TMK m. 649).
• Payların oluşturulması: Tereke malları mirasçı sayısınca paya ayrılır; özgüleme anlaşmayla, anlaşma olmazsa kura ile yapılır (TMK m. 650).
• Bölünemeyen mallar: Değerinde önemli azalma olmadan bölünemeyen mal bütünüyle bir mirasçıya özgülenir; anlaşılamazsa mal satılır ve bedeli bölüşülür. Mirasçılardan biri isterse satış artırmayla yapılır (TMK m. 651).
• Aile konutu ve ev eşyası: Sağ kalan eş miras hakkına mahsuben bunların mülkiyetinin kendisine tanınmasını isteyebilir (TMK m. 652; Sağ Kalan Eşin Miras Hakları).
• Değerler: Taşınmazlar, paylaşmanın yapıldığı zamandaki gerçek değerleri esas alınarak özgülenir; değer konusunda anlaşılamazsa sulh hâkimi belirler (TMK m. 657-658).
• Denkleştirme: Mirasbırakanın sağlığında bazı mirasçılara yaptığı karşılıksız kazandırmalar paylaşmada hesaba katılabilir (Mirasta Denkleştirme).

Yargıtay uygulamasında paylaşma sürecinin yan konuları da dikkat çeker. Örneğin sağ kalan eşe aile konutunun özgülenmesi davasının kabul edildiği hâllerde bile, diğer mirasçıların rızasının kalktığı tarihten özgüleme kararının kesinleşmesine kadar ecrimisil sorumluluğu doğabileceği kabul edilmiştir.

Ortaklığın giderilmesinden farkı

• Konu: Mirasın paylaşılması bütün terekeyi (taşınır, taşınmaz, hak ve borçlar) kapsayan miras ortaklığının tasfiyesidir; ortaklığın giderilmesi paylı mülkiyetteki belirli bir malın paylaşılmasıdır (TMK m. 698-699).
• Yetki: Mirasın paylaşılmasında ölenin son yerleşim yeri; ortaklığın giderilmesinde taşınmazın bulunduğu yer mahkemesi yetkilidir (HMK m. 12). Ortaklığın giderilmesi için Ortaklığın Giderilmesi Davası Ne Kadar Sürer? yazısına bakabilirsiniz.
• Özel kurallar: Mirasın paylaşılmasında denkleştirme, aile konutunun özgülenmesi ve borçların gözetilmesi gibi miras hukukuna özgü kurallar uygulanır.
• Ön koşul: Elbirliği mülkiyeti paylı mülkiyete dönüştürülmüşse (TMK m. 644; Miras Ortaklığı ve Elbirliği Mülkiyeti) ortaklığın giderilmesi yolu daha doğrudan kullanılabilir.

Satış aşamasında Temmuz 2026 değişikliği

31 Temmuz 2026'da yürürlüğe giren 7589 sayılı Kanunun 1. maddesiyle İcra ve İflas Kanunu'nun 114. maddesine yeni hükümler eklenmiştir. Buna göre tüm maliklerin miras yoluyla edindiği ve mirasçılar dışında üçüncü kişilerin mülkiyet hakkı bulunmayan taşınmazlarda ortaklığın satış yoluyla giderilmesine karar verilirse, birinci artırma yalnızca malik olan mirasçılar arasında ve bir defaya mahsus yapılır; bu artırmada asgari teklif tutarı muhammen kıymetin tamamı olarak belirlenmiştir. Düzenleme, yürürlük tarihinden önce ilan edilmiş artırmalara uygulanmaz. Hükmün mirasın paylaşılması davasından doğan satışlarda da uygulanıp uygulanmayacağı ve ayrıntılar güncel metinden ve somut dosya üzerinden kontrol edilmelidir.

Sık yapılan hatalar

• Arabuluculuk son tutanağı olmadan dava açmak.
• Dava dilekçesinde bütün mirasçıları göstermemek veya ölmüş mirasçının mirasçılarını dahil etmemek.
• Tapuda kayıt henüz yapılmamış malları ve tereke borçlarını dilekçede hiç belirtmemek.
• Aynen taksim mümkünken doğrudan satış istemek.
• Muris muvazaası, tenkis veya mirasçılık belgesi iptali gibi ön sorunları paylaşma davasından önce çözmeyi ihmal etmek.

Sonuç

Mirasın paylaşılması davası, anlaşmanın mümkün olmadığı hâllerde miras ortaklığını sona erdiren hukuki yoldur. Dava şartı arabuluculuk, görevli ve yetkili mahkeme, taraf teşkili ve paylaşma yöntemi sonucu belirler. Satış aşamasına ilişkin yeni düzenleme de dikkate alınmalıdır. Her dosyada tereke malları, mirasçıların durumu ve ön sorunlar ayrı değerlendirilmelidir. Bu yazı genel bilgilendirme niteliğindedir; mirasla ilgili diğer konular için Miras Hukuku sayfamıza bakabilirsiniz.