Hangi durumlarda kullanılır?
- Küçüğün biyolojik anne veya babasının rızası alınmadan ve kendisine haber verilmeden evlat edinme kararı verilmesi
- Rızanın aranmamasını haklı kılacak yasal koşullar bulunmadığı hâlde rızasız evlat edinme işleminin yapılması
- Ergin veya kısıtlı evlat edinmede muvafakati gereken altsoyun ya da eşin rızasının alınmaması
- Evlat edinmeden haberi olmayan ana veya babanın durumu sonradan öğrenip süresinde dava açması
Dikkat edilmesi gereken noktalar
- Şart ve süre: Yasal sebep bulunmaksızın rıza alınmamışsa, rızası alınması gereken kişiler, küçüğün menfaati bunun sonucunda ağır biçimde zedelenmeyecekse hâkimden evlâtlık ilişkisinin kaldırılmasını isteyebilir (TMK m. 317). Dava hakkı, kaldırma sebebinin öğrenilmesinden başlayarak bir yıl geçmekle düşer (m. 319); bu hükümdeki evlat edinme işleminin üzerinden beş yıl geçmesine ilişkin ibare Anayasa Mahkemesi'nce iptal edilmiştir. Süre hak düşürücü olduğundan hâkimce re'sen gözetilir; öğrenme tarihi ve şekli belgelerle gösterilmelidir.
- Kimler dava açabilir: Küçüğün evlat edinilmesi ana ve babasının rızasını gerektirir (TMK m. 309); rıza doğumun üzerinden altı hafta geçmeden verilemez ve tutanağa geçirildiği tarihten başlayarak altı hafta içinde geri alınabilir (m. 310). Ergin veya kısıtlının evlat edinilmesinde evlat edinenin altsoyunun açık muvafakati, evli kimsenin evlat edinilmesinde eşinin rızası aranır (m. 313). Rızanın aranmaması ancak ana veya babanın kim olduğunun ya da uzun süreden beri nerede oturduğunun bilinmemesi, ayırt etme gücünden sürekli yoksunluğu veya küçüğe karşı özen yükümlülüğünü yeterince yerine getirmemesi hâllerinde mümkündür ve bu hususta karar verilir (m. 311-312); bu hâllerin gerçekleşmediği ya da karardan haberdar edilmediğiniz dilekçede açıklanmalıdır. Esasa ilişkin diğer noksanlıklarda Cumhuriyet savcısı veya her ilgili evlâtlık ilişkisinin kaldırılmasını isteyebilir; noksanlık ortadan kalkmışsa veya yalnızca usule ilişkinse ve kaldırma evlâtlığın menfaatini ağır biçimde zedeleyecekse bu yola gidilemez (m. 318).
- Çocuğun menfaati: Mahkeme, kaldırmanın çocuğun menfaatini ağır biçimde zedeleyip zedelemeyeceğini araştırır; evlat edinme araştırmasındaki ilkeler (evlat edinenin ve çocuğun dinlenmesi, gerektiğinde uzman görüşü; TMK m. 316) bu incelemede yol gösterir. Çocuğun yaşı, evlat edinenlerle birlikte yaşadığı süre, kurduğu bağlar, biyolojik ailenin koşulları ve kaldırma sonrası bakımının nasıl sağlanacağı somut olarak açıklanmalıdır.
- Görevli ve yetkili mahkeme: Aile mahkemesi (4787 sayılı Kanun m. 4); yetki genel kurala göre davalının yerleşim yeri mahkemesidir (HMK m. 6). Evlat edinmeye ilişkin kayıt, belge ve bilgiler mahkeme kararı olmadıkça veya evlâtlık istemedikçe açıklanamayacağından (TMK m. 314) davacı, evlat edinme dosyasının mahkemece celbini istemelidir. Dava şartı arabuluculuk söz konusu değildir.
- Çocuğun temsili: Evlat edinenler çocuğun yasal temsilcisi olduğundan davada yasal temsilcinin menfaati ile çocuğun menfaati çatışacaktır; bu nedenle çocuğa temsil kayyımı atanması gerekebilir (TMK m. 426/2). Kayyım atanması vesayet makamı olan sulh hukuk mahkemesinin görevindedir (kayyım atanması talebi dilekçesi). İdrak çağındaki çocuğun uzman eşliğinde dinlenmesi de talep edilmelidir (BM Çocuk Haklarına Dair Sözleşme m. 12).
- Sonuçlar ve harç: Kaldırma kararının nüfus kayıtlarına, soyadına, velayete ve bakıma etkisi ayrıca değerlendirilmeli ve gerekirse talep sonucu buna göre genişletilmelidir. Dava parayla ölçülemeyen bir statü davası olduğundan maktu harca tabidir; güncel harç ve gider avansı tutarları mahkeme veznesinden öğrenilmelidir.
Örnek dilekçe
Köşeli parantez içindeki [ALANLAR] somut olaya göre doldurulmalıdır.
[YER] AİLE MAHKEMESİ'NE
DAVACI : [AD SOYAD] (T.C. Kimlik No: [T.C. KİMLİK NO]) - [DAVACININ SIFATI]
[ADRES]
VEKİLİ : Av. [AD SOYAD]
[BÜRO ADRESİ]
DAVALILAR : 1) [EVLAT EDİNEN AD SOYAD] (T.C. Kimlik No: [T.C. KİMLİK NO])
[ADRES]
2) [EVLATLIK AD SOYAD] (küçük; temsilcisi/kayyımı: [TEMSİLCİ VEYA KAYYIM])
KONU : [EVLAT EDİNME MAHKEMESİ]'nin [EVLAT EDİNME DOSYA NO] sayılı dosyasında [EVLAT EDİNME KARAR TARİHİ] tarihinde kurulan evlâtlık ilişkisinin, davacının rızası alınmadığından TMK m. 317 uyarınca kaldırılması talebidir.
AÇIKLAMALAR
1. Davacı, [EVLATLIK DOĞUM TARİHİ] doğumlu [EVLATLIK AD SOYAD]'ın [BİYOLOJİK YAKINLIK] olup TMK m. 309 uyarınca evlat edinmede rızası alınması gereken kişidir.
2. [EVLAT EDİNME MAHKEMESİ]'nin [EVLAT EDİNME DOSYA NO] sayılı dosyasında [EVLAT EDİNME KARAR TARİHİ] tarihinde verilen kararla çocuk, davalı [EVLAT EDİNEN AD SOYAD] tarafından evlat edinilmiştir. Davacının rızası alınmamış ve evlat edinme işleminden davacıya haber verilmemiştir: [RIZANIN ALINMAMASINA İLİŞKİN OLGULAR]. Davacı evlat edinmeyi [ÖĞRENME TARİHİ] tarihinde [ÖĞRENME ŞEKLİ] öğrenmiştir.
3. Davacının rızasının aranmaması için yasal bir sebep yoktur. Davacının kimliği ve adresi bilinmekte ya da kolayca öğrenilebilmekte olup davacı ayırt etme gücünden yoksun değildir ve çocuğa karşı özen yükümlülüğünü yerine getirmiştir: [DAVACININ DURUMU]. TMK m. 311 koşulları gerçekleşmediği gibi rızanın aranmamasına ilişkin bir mahkeme kararının durumu da şöyledir: [RIZANIN ARANMAMASI KARARININ DURUMU].
4. TMK m. 317 uyarınca yasal sebep bulunmaksızın rıza alınmamışsa, rızası alınması gereken kişiler, küçüğün menfaati bunun sonucunda ağır biçimde zedelenmeyecekse, hâkimden evlâtlık ilişkisinin kaldırılmasını isteyebilir. Evlâtlık ilişkisinin kaldırılması çocuğun menfaatini ağır biçimde zedelemeyecektir: [ÇOCUĞUN MENFAATİNE İLİŞKİN AÇIKLAMA]. Davacı, çocuğun bakım ve gelişimini şu imkânlarla sağlayabilecek durumdadır: [DAVACININ BAKIM OLANAKLARI].
5. Dava hakkı, sebebin öğrenilmesinden başlayarak bir yıl içinde kullanılmıştır (TMK m. 319). Evlat edinenlerle çocuğun menfaatleri çatışabileceğinden çocuğa kayyım atanmasını ve çocuğun, yaşı ve olgunluğuna uygun biçimde bir uzman eşliğinde dinlenmesini talep ediyoruz (TMK m. 426/2; BM Çocuk Haklarına Dair Sözleşme m. 12).
6. Evlat edinmeye ilişkin kayıt ve belgeler mahkeme kararı olmadıkça açıklanamayacağından (TMK m. 314), [EVLAT EDİNME MAHKEMESİ]'nin [EVLAT EDİNME DOSYA NO] sayılı dosyasının eksiksiz celbini ve kararın dayanaklarının incelenmesini talep ediyoruz.
HUKUKİ NEDENLER : TMK m. 309-314, 316-319, 426; 4787 sayılı Kanun m. 4; HMK m. 6 ve ilgili sair mevzuat.
HUKUKİ DELİLLER : Evlat edinme dosyası, nüfus kayıt örnekleri, davacının kimlik ve adres kayıtları, çocuğun bakım ve gelişimine ilişkin belgeler, sosyal inceleme raporu, çocuğun dinlenmesi, tanık beyanları ve her türlü yasal delil.
SONUÇ VE İSTEM : Yukarıda açıklanan nedenlerle;
a) Evlat edinme dosyasının celbine ve çocuğa kayyım atanması için gerekli işlemlerin yapılmasına,
b) [EVLAT EDİNME MAHKEMESİ]'nin [EVLAT EDİNME DOSYA NO] sayılı dosyasında [EVLAT EDİNME KARAR TARİHİ] tarihinde kurulan evlâtlık ilişkisinin TMK m. 317 uyarınca KALDIRILMASINA,
c) Kararın kesinleşmesinden sonra nüfus kayıtlarının düzeltilmesine,
d) Yargılama giderlerinin davalılara yükletilmesine
karar verilmesini saygıyla arz ve talep ederim. [TARİH]
Davacı Vekili
Av. [AD SOYAD]
EKLER:
1. Biyolojik bağı gösteren nüfus kayıt örneği
2. Evlat edinme işlemine ilişkin belgeler (davacıda varsa)
3. Davacının bakım imkânlarını gösteren belgeler
4. Tanık isim ve adres listesi
5. Vekâletname örneği
Bu içerik yalnızca genel bilgilendirme ve örnek amacıyla sunulmaktadır. Her hukuki uyuşmazlığın özellikleri farklıdır. Dilekçenin somut olaya göre bir hukukçu tarafından değerlendirilmesi önerilir.
İlgili İçerikler
Emsal Kararlar
- YargıtayE. 2026/1269, K. 2026/3186Yanıltıcı ve yalan beyanla oluşturulan nüfus kaydının baba yönünden düzeltilmesi davası soybağının reddi değildir; asliye hukuk mahkemesi görevlidir – Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, 2026/1269 E., 2026/3186 K.
- YargıtayE. 2025/5404, K. 2025/9980Kişisel ilişki zamanlarında ortak çocukların anne ile yurt dışına çıkışında babanın muvafakatinin aranması istemi (hukuki yarar yokluğu) – Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, 2025/5404 E., 2025/9980 K.
- YargıtayE. 2025/10426, K. 2026/6877Babalığın hükmen tespiti (babalık davası) – Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, 2025/10426 E., 2026/6877 K.
- YargıtayE. 2025/674, K. 2026/329Çocukla kişisel ilişki – Yargıtay Hukuk Genel Kurulu, 2025/674 E., 2026/329 K.